جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٣٢ - فصل

هشتم: آنكه شخصى مرده باشد و يك خواهر مادرى و يك خواهر پدرى داشته باشد.

اصل فريضه ايشان از چهار سهم منقسم مى‌شود.

نهم: آنكه شخصى مرده باشد و دو خواهر مادرى و دو خواهر پدرى يا بيشتر داشته باشد. اصل فريضه ايشان نيز از پنج سهم منقسم مى‌شود.

دهم: آنكه شخصى مرده باشد و دو خواهر مادرى يابيشتر و يك خواهر پدرى داشته باشد. اصل فريضه ايشان نيز از پنج سهم منقسم مى‌شود.

يازدهم: آنكه شخصى مرده باشد و يك خواهر مادرى و يك خواهر پدرى و زنى داشته باشد. اصل فريضه ايشان از شانزده سهم منقسم مى‌گردد.

و اگر در اين يازده صورت اصل فريضه برايشان صحيح منقسم نشود رعايت نسبتهايى كه درماسبق مذكور شد بايد كرد تا بر ايشان صحيح منقسم شود.

و ردّ نيز بر دو قسم است:

اوّل: ردّ أخماسى و آن چنان است كه آنچه از فرض صاحبان فروض زياده مى‌آيد بر پنج سهم منقسم مى‌گردد مثل آنكه شخصى بميرد و دخترى و پدرى و مادرى داشته باشد اصل فريضه ايشان شش سهم است دو سهم تعلّق به پدر و مادر دارد و سه سهم تعلّق به دختر دارد و تتمّه بر ايشان ردّ مى‌شود به پنج سهم.

دوم: ردّ أرباعى و آن چنان است كه تتمّه به چهار سهم منقسم مى‌شود مثل آنكه شخصى بميرد و جماعت مذكوره دو برادر، يا يك برادر و دوخواهر، يا چهار خواهر، يا مادرى يا پدرى داشته باشد چه دراين صورت برمادر ردّ نمى‌شود بلكه تتمّه ميانه دختر و پدر به چهار سهم منقسم مى‌شود.

و بعضى از مجتهدين دراين صورت نيز به پنج حصه منقسم مى‌كنند و حصّه مادر را به پدر مى‌دهند پس، پيش ايشان ردّ بر يك قسم است».

چند نكته درعبارت شيخ بهايى قابل ذكر است:

١- ايشان يازده قسم ياد شده را دقيقاً به ترتيب رساله مورد بحث نقل كرده است و در هر قسم به طريقه خواجه فتوا داده است. وظاهراً ايشان نيز اين طريقه را پسنديده‌اند زيرا علاوه بر مختصر بودن آن رواياتى نيز در تأييد آن نقل كرده‌اند.

٢- درنسخه موجود از جامع عباسى يك صورت از يازده صورت افتاده است كه ما بر اساس رساله خواجه داخل كروشه ذكر كرديم تا صور كامل شود.

٣- آخرين مطلبى كه از شيخ بهايى درباره ردّ أخماسى و أرباعى نقل شد توضيحش اين است: اگر از