جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١١٩ - فصل پيرامون اقسام عدد
٢- ثلث كه عدد «٤» است.
٣- ربع كه عدد «٣» است.
٤- سدس كه عدد «٢» است.
كه مجموع آنها «١٥» مىشود كه از «١٢» سه رقم بيشتر است.
عدد ناقص: عبارت است از عدد منطقى كه وقتى اجزاى كسرى آن را با هم جمع مىكنيم كمتر از آن عدد باشند مانند عدد «٩» كه اجزاى كسرى آن دو تاست:
١- ثُلث كه عدد «٣» است.
٢- تُسع كه عدد «١» است.
كه مجموع آنها «٤» مىشود كه از عدد «٩» پنج عدد كمتر است.
تقسيمات ديگرى نيز براى عدد وجود دارد كه شيخ الرئيس در كتاب شفاء و مرحومشيخ غياث الدين در مفتاح الحساب آوردهاند يكى از آن تقسيمات عبارت است از تقسيم عدد به مفرد و مركب.
عدد مفرد: آن است كه فقط داراى يك مرتبه باشد مانند اعداد آحاد چون «٤»، وعشرات چون «٤٠»، و مآت، نظير «٤٠٠»، و ألوف مانند «٤٠٠٠».
عدد مركب: آن است كه داراى دو مرتبه يا بيشتر باشد مانند تركيب آحاد با عشرات چون تركيب «٢» با «١٠» كه «١٢» مىشود. و مانند تركيب عشرات با مآت مثل تركيب «١٣» با «٣٠٠» كه «٣١٣» مىشود.
٥) مطلب پنجم: تقسيمات كسر: براى كسر نيز اقسامى وجود دارد كه مرحوم شيخ بهايى در رساله خود به آن اشاره مىكند:
«ثم الكسر إمّا مُنطق و هو الكسور التسعة المشهورة، أو أصمّ و لايمكن التعبير عنه إلاّ بالجزء. و كلّ واحد منهما إمّا مفرد كالثلث و جزء من أحد عشر، أو مكرّر كا لثُلثين و جز ئين من أحد عشر، أو مضاف كنصف السُدس، و جزء من أحد عشر من جزء من ثلاثة عشر أو معطوف كالنصف و الثلث، و جزء من أحد عشر و جزء من ثلاثة عشر».
توضيح مطلب: كسر يا منطق است و آن عبارت است از كسور نه گانه مشهور كه عبارتند ا ز:
٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ١٠
و يا اصمّ است كه دراصطلاح حساب از كسر أصمّ به «جزء» تعبير مىشود و اصلاً از آن با هيچ