جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١١٧ - فصل پيرامون اقسام عدد

مضاف إلى ما يفرضُ واحداً فكسر و ذلك الواحد مخرجه. و المطلق إن كان له أحدالكسور التسعة أو جذر فمُنْطِق و إلاّ فأصمّ. والمنطق ان ساوى أجزائه فتامّ، او نقص عنها فزائد، أو زاد فناقص».

توضيح مطلب: در اين عبارت به بيان اقسام عدد پرداخته شده كه از اين قرار است:

عدد مطلق: آن است كه به قياس و ملاحظه عدد ديگر درنظر گرفته نشود مانند اعداد:

«٢، ٣، ٤، ٥، ٦، ٧ و ...».

به عدد مطلق عدد صحيح نيز گفته مى‌شود.

عدد مضاف: آن است كه به عدد ديگر نسبت داده شده است، و درعدد مضاف اليه دو چيز معتبر است:

١- بايداز عدد مضاف بزرگتر باشد.

٢- بايد آن را با جميع أجزايش واحد حساب كنيم و عدد مضاف را به آن واحد نسبت دهيم. به عدد مضاف «كسر» مى‌گويند.

مثلاً هرگاه عدد «٢» را به «٥» نسبت دهيم و بگوييم دو پنجم معنايش اين است كه عدد «٥» را با جميع اجزايش واحد حساب كرده‌ايم و دو تا از آن را برداشته و به آن نسبت داده‌ايم كه آن را درحساب به اين طريق مى‌نويسند: (٥).

عدد «٢» را كسر گفته و عدد «٥» رامخرج كسر، و آن خط بين «٢» و «٥» را خطّ كسرى مى‌گويند.

عدد مطلق و صحيح داراى دو قسم است: مُنطِق و أصمّ.

عدد مُنْطِق: عبارت است از عددى كه يا داراى كسر باشد [يكى از كسور نه گانه‌] و يا داراى جذر.

منظور از جذر آن است كه اگر عددى را بر عدد ديگر تقسيم كنيم، حاصل همان عدد مقسوم عليه شود مانند عدد «١٦» كه اگر آن را بر عدد «٤» تقسيم كنيم، حاصل همان عدد «٤» مى‌شود لذا عدد «٤» را جذر و عدد «١٦» را مجذور گويند.