ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٤ - شرحى در مورد حيات و اقسام آن از نظر قرآن، در ذيل آيه شريفه استجيبوا لله و للرسول إذا دعاكم لما يحييكم

خداوند در قرآن مجيد مى‌فرمايد:(فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ)[١] و در سوره اعلى مى‌فرمايد:( الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى‌-) و پس از پنج آيه-(فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى‌ سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى‌ وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى )[٢] و در سوره شمس مى‌فرمايد:

(وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها)[٣] آرى، گاهى مى‌شود كه انسان در اعتقاد و يا عملش از طريق حق منحرف شده و دچار اشتباه مى‌گردد، ليكن اين خطا و اشتباه مستند به فطرت انسانى او و هدايت الهى نيست، بلكه بخاطر اين است كه او خودش عقل خود را دزديده و در اثر پيروى هواى نفس و تسويلات جنود شيطان راه رشد خود را گم كرده است، هم چنان كه قرآن فرموده:(إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى‌)[٤] و نيز فرموده:(أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ)[٥].

پس اين امور و علم و عملى كه فطرت انسانى انسان را بسوى آن دعوت مى‌كند لوازم زندگى سعيد انسانى و آن زندگى است كه جا دارد نامش را زندگى گذاشت و چنين زندگى به چنين علم و عملى نيازمند است هم چنان كه چنين علم و عمل مستلزم چنان زندگى است، و زندگى را از اينكه دچار منافيات شده و در نتيجه اثرش خنثى گردد حفظ نموده و دوباره به مسير اولش باز مى‌گرداند.

از اينجا نتيجه مى‌گيريم كه اگر انسان از راه راستى كه فطرتش او را به آن دعوت نموده و هدايت الهى بسوى آن سوقش مى‌دهد منحرف شود قطعا لوازم سعادت زندگى را از دست داده‌

[١] آفرينش خدا كه سرشت مردم را بر طبق آن آفريد، هيچ دگرگونى در خلق خدا نيست اينست دين استوار. سوره روم آيه ٣٠

[٢] آن كسى كه آفريد پس آفرينش را راست و معتدل كرد، و آن كس كه اندازه‌گيرى نمود و هدايت كرد- پس از پنج آيه- پس تذكر ده اگر تذكر سود بخشد، زود است آن كس كه مى‌ترسد متذكر شود، و آن كس كه بد بخت‌تر است از آن دورى كند. سوره اعلى آيات ٥ تا ١١

[٣] قسم به نفس و آن كس كه خلقت آن را راست كرد، سپس گنهكاريش را و تقوايش را به او الهام نمود، به تحقيق رستگار شد كسى كه نفس را تزكيه كرد و زيانكار شد آن كس كه قدرش را نشناخت( و آن را بسوى گمراهى كشانيد). سوره شمس آيه ١٠

[٤] پيروى نمى‌كنند مگر پندار را و آنچه كه دلها هوس مى‌كند با اينكه به تحقيق از ناحيه پروردگارشان هدايت بيامدشان. سوره نجم آيه ٢٣

[٥] پس آيا ديدى كسى را كه هوى و هوس خود را خداى خود گرفت، و خداوند او را در عين دانايى گمراه ساخت. سوره جاثيه آيه ٢٢