به خدا سوگند مى‌خورند كه (چيزى) نگفته‌اند و حال آنكه كلمه كفر را بزبان راندند و بعد از اسلامشان كافر شدند، و به امرى همت گماردند كه بدان نائل نشدند، و اين غرور و سرمستى علتى نداشت جز اينكه خدا و رسولش ايشان را از كرم خود توانگر و بى نياز كرده بود، حال اگر توبه كنند برايشان بهتر است، و اگر هم چنان روى بگردانند خدا در دنيا و آخرت عذابشان كند، عذابى دردناك، و در روى زمين دوست و ياورى نخواهند داشت (٧٤).

بيان آيات [بيان اين دسته از آيات مربوط به منافقين و توطئه آنها براى قتل پيامبر ٦ در راه تبوك‌]

اين آيات به ذكر يك خصوصيت ديگرى از خصوصيات منافقين و زشتى ديگرى از زشتيها و جرائم آنان مى‌پردازد كه همواره سعى داشتند با پرده نفاق آن را بپوشانند. آنان كمال مراقبت را داشتند كه مبادا آن زشتى از پرده بيرون بيفتد و سوره‌اى از قرآن در باره آن نازل شود و نقشه شوم آنان را نقش بر آب كند.

اين آيات خبر مى‌دهد از اينكه منافقين جمعيتى معتنا بهى بوده‌اند، چون مى‌فرمايد:

(إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً-) اگر ما از طائفه‌اى از شما بگذريم طائفه ديگرى از شما را عذاب خواهيم كرد . و نيز دلالت دارد بر اينكه منافقين با يك باند ديگرى از منافقين ارتباط داشته‌اند، چون مى‌فرمايد: (الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ-) مردان و زنان منافق با يكديگر ارتباط دارند و نيز دلالت دارد بر اينكه همه ادعاى مسلمانى و ايمان داشتند، حتى آن روزى كه زبان به كلمه كفر باز كردند و كفر درونى خود را بيرون ريختند، چون آيه‌(قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ) بخوبى بر اين معنا دلالت دارد.

و نيز برمى‌آيد همه براى پياده كردن نقشه‌اى كه با هم ريخته بودند فعاليت مى‌كردند و در موقع طرح آن به كفر خود تصريح كرده و تصميم بر امر بزرگى گرفته بودند، كه خداى تعالى ميان آنان و انجام تصميمشان حائل شد و اميدشان نااميد و نقشه‌ها و فعاليتهايشان خنثى گرديد، و اين معنا را از آيه‌(وَ لَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَ هَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا) بخوبى مى‌توان فهميد.

و نيز برمى‌آيد كه پاره‌اى از حركات و عمليات كه از تصميم خطرناك آنها حكايت‌