اللَّه، تجلى توحيد است و به تعبير امام خمينى رحمه الله در شرح دعاى سحر، رابطه ولايت با توحيد، مانند رابطه صورت با هيولى است. البته توضيح اين بحث اساسى را بايد از جاى خود خواست. اگر كسى خود را در رابطه غير مستقيم با خدا قرار دهد- مثلًا خود را از كانال چيزى مثل بت يا فردى مثل فرعون يا مثل روحانيان بعضى از اديان باطل با خدا مربوط سازد- مشرك است. همچنين اگر كسى در عين هويت يافتن در رابطه مستقيم با خدا، رابطه مستقيم ديگرى با خود، خلق، تاريخ، امپرياليزم، فرزند، والدين، دنيا، پول، و خلاصه هر چيز غير خدا برقرار كند، دقيقاً دو محورى و مشرك است.

انسانِ اسلام، موحد، و جامعه‌اى كه بر مبناى اسلام ساخته مى‌شود، امّت موحد است.

انسانِ اسلام، فقط يك رابطه مستقيم، آن هم فقط با يك موجود برقرار مى‌كند و خود بودن و هر چه بودن خود را، فقط در رابطه با آن موجود، كه همان اللَّه است معنا مى‌كند و در مى‌يابد.

انسان موحد كه فقط در رابطه با اللَّه معنا مى‌شود و خود را تحقق مى‌بخشد، هيچ رابطه مستقيمى با غير اللَّه برقرار نمى‌كند و روابط غير مستقيمش با هر چيزى، جز از كانال ارتباط با اللَّه، برقرار نمى‌شود. حتّى يگانگى مؤمنان موحد در امّت موحد، يا دوگانگى مؤمن و كافر، بر اثر ارتباط مستقيم مؤمن با مؤمنان ديگر، و جدايى مستقيمى مؤمن از كافران نيست، بلكه يگانگى و اتحاد و برقرارى برادرى مؤمنان با هم، رابطه غير مستقيمى است كه از كانال ارتباط مستقيم با اللَّه شكل مى‌گيرد. سيد قطب تشبيهى دارد كه براى تجسم اين معنا از آن استفاده مى‌كنيم. او در باب ريخت‌شناسى جوامع اسلامى مى‌گويد: به محراب مسجد نگاه كنيد. محراب، نماد هماهنگى مؤمنان با هم و فروتنى در برابر خدا و يگانگى و وحدت آنها در عبادت حق تعالى است. محراب از چند ضلع تشكيل مى‌شود كه در قسمت بالاى آن، اين اضلاع متساوى كه مستقيم بالا آمده‌اند، رفته رفته باريك مى‌شوند و در عين باريك شدن، اندك اندك خم هم مى‌شوند. اين حالتِ خمِ ملايم و نيز باريك و باريك‌تر شدن، ادامه مى‌يابد تا اين كه همه اضلاع در يك نقطه كه نوك تيز جلويى قسمت بالاى محراب است، به هم مى‌رسند. اضلاع محراب، نماد جامعه اسلامى است. خم شدن اضلاع، بيانگر فروتنى مؤمنان در برابر خداست. كنار هم بودن اضلاع كه همچنان با هم پيش مى‌روند، نماد اين‌