انديشه اجتماعى در روايات امر به معروف و نهى از منكر - صديق اورعى، غلامرضا - الصفحة ٦٧ - ٢ نظريه هاى كنترل اجتماعى
صاحبنظر، قوىتر به چشم مىآيد.[١].
به جاى به كار بردن واژه ساده همرنگى، بايد ميان سهگونه پاسخ به نفوذ اجتماعى- يعنى متابعت، همانندسازى و درونى كردن- تميز و تشخيص بدهيم متابعت عبارت است از رفتارى كه به منظور كسب پاداش يا پرهيز از تنبيه، برانگيخته شده باشد. معمولًا اين رفتار تا هنگامى دوام دارد كه وعده پاداش يا تهديدِ تنبيه، موجود باشد.[٢]
همانندسازى، بر آرزوى شخص براى همانند شدن با شخصيتى صاحب نفوذ مبتنى است. در همانندسازى هم مانند متابعت، رفتار فرد از رضايت درونى سرچشمه نمىگيرد، بلكه به اين منظور است كه براى وى رابطهاى رضايتبخش با شخص يا اشخاصى كه مايل است با آنها همانند شود، ايجاد كند. تفاوت همانندسازى با متابعت در اين است كه در همانندسازى، فرد به عقايد و ارزشهايى كه اختيار كرده، اعتقاد پيدا مىكند؛ هر چند اين اعتقاد خيلى استوار و پابرجا نيست.[٣]
درونى كردن ارزش يا اعتقاد، عميقترين و پايدارترين پاسخ به نفوذ اجتماعى است.
انگيزه درونى كردن اعتقادى خاص، بر اين تمايل مبتنى است كه مىخواهيم رفتار و افكارمان درست و صحيح باشد. بنا بر اين، قبول آن اعتقاد- كه بر صحتش گمان داريم-، پاداشى درونى دارد. اگر عقيده شخص صاحب نفوذى را بپذيريم، بعد از اين كه جزء نظام خود ما درآمد (درونى شد)، از منبع خود مستقل مىشود و در مقابل تغيير، به سختى مقاومت مىكند.[٤]
ويژگىهاى مجزا و مهم اين سه گونه پاسخ به نفوذ اجتماعى، متابعتِ ناپايدارترين سطح نفوذ اجتماعى است و كمترين تأثير را بر رفتار فرد دارد. متابعتكننده از جبرى كه شرايط خاص ايجاد مىكند، آگاه است و مىتواند در غياب اين شرايط، رفتار خود رابه آسانى تغيير
[١].
١. Baron, R. A. D. Byrne) ٧٩٩١(. SocialPsychol ogy. p. ١٢٣- ٢٢٣.
[٢]. ر. ك: آرونسون، اليوت، روانشناسى اجتماعى، ص ٣٥- ٣٧.
[٣]. ر. ك: همان.
[٤]. ر. ك: همان، ص ٣٧- ٣٨.