با اين كه گروه به وى اجازه مى‌دهد در ميان آنها كار و زندگى كند، ولى حتّى يك نفر هم با او صحبت نمى‌كند. شما فكر كنيد چه تنبيهى از اين بالاتر ممكن است صورت گيرد كه شخص در ميان جمع، ولى تنها باشد.

براى درك بهتر مسئله، خود را در مركز يك سلسله از دواير متحد المركز، كه هر يك نمودار يك نظام كنترل اجتماعى هستند مجسم كنيد. به عبارت ديگر، خود را در نقطه‌اى كه حداكثر فشار بر آن وارد مى‌آيد، بگذاريد.

«آخرين دايره خارجى محاطى، نمودار نظام سياسى و قانونى‌اى است كه انسانى مجبور است تحت آن به زندگى ادامه دهد. نظام ديگر كنترل اجتماعى كه- بر فردى كه در مركز قرار گرفته- اعمال قدرت مى‌كند، نظام اخلاقى و آداب و رسوم جامعه است. البته شكى نيست كه قانون، خود تجلى‌گر برخى از جنبه‌هاى پر اهمّيت چنين آداب و رسومى به شمار مى‌آيد، ولى تمامى آداب و رسوم و اخلاقيات در كتاب قانون ذكر نمى‌شود. آنها به صورت دستورات اخلاقى، روال‌هاى فكرى و طرز سلوك در ذهن مردم وجود ندارد. پس ما نمى‌توانيم به علت اين كه براى قاعده‌اى در كتاب قانون، تنبيهى وجود ندارد، فارغ البال مرتكب خلاف كارى‌هاى اخلاقى گرديم؛ زيرا همواره تحت فشار افكار عمومى جامعه و اعتقادات اطرافيانمان زندگى مى‌كنيم. افزون بر نظام‌هاى اعمال زورى كه هر شخص با عده بسيارى در آنها شريك است، دو اثر كم اهمّيت‌ترى از كنترل اجتماعى وجود دارد كه در رفتار روزمره، شخص مجبور به اطاعت از آنهاست.

مثلًا انتخاب شغل كنترل اجتماعى نظام شغلى افراد به اين علت مهم است كه معمولًا نوع اشتغال ما، تعيين كننده روش زندگى ما در آينده است. هر موقعيت شغلى، با خود يك نظام كنترل كننده نيز به همراه خواهد داشت. گاه كنترلى كه از طرف موقعيت شغلى ما اعمال مى‌شود، بسيار شديدتر از ديگر نظام‌هاى كنترل اجتماعى است. سرانجام بايد اقرار كرد گروه اوّليه اجتماعى كه زندگى خصوصى شخص در آن رخ مى‌دهد- يعنى خانواده خويشاوندان و دوستان نزديك- نيز به عنوان يك نظام كنترل رفتار شخص، به شمار مى‌آيد.