اين وفاق بر امر معيّنى حاصل شده، معناى روايت پيشين آشكارتر مى‌شود. سازگار شدن خوبان با بدان و خشم نگرفتن خوبان بر اهل معصيت، يعنى محور اجتماع و ايده محورى توافق و همبستگى اجتماعى آنان، ارزش‌ها و هنجارهاى دينى نبوده است و به اصطلاح ارزش‌ها و هنجارهاى دينى، امرى خصوصى و خارج از پهنه فرهنگ و وفاق گروهى آنان شمرده شده است كه عده‌اى به نحو شخصى آن را رعايت كرده‌اند (خوبان) و عده‌اى رعايت نكرده‌اند (بدان/ اهل معصيت). پس در واقع باورهاى مشترك آنان نبوده است و تأكيد و اصرارى بر آن نداشته‌اند.

اگر در جامعه در خصوص ارزش‌ها و هنجارهاى دينى چنين حالتى پيش آيد و ميان رعايت كنندگان اين ارزش‌ها و هنجارها و نقض كنندگان آنها سازگارى و عدم خشم برقرار باشد، يعنى اين ارزش‌ها و هنجارهاى دينى جزء فرهنگ آن جامعه و باورهاى مشترك مردم آن جامعه نيست، در اين حالت، رواج تأكيد و اصرار بر رعايت آنها (امر به معروف) و جلوگيرى از نقض آنها (نهى از منكر) ميسر نخواهد بود؛ زيرا همان‌طور كه پيش‌تر گفته شد، به معناى خروج از وفاق اجتماعى است كه با اعمال فشار اجتماعى روبه‌رو مى‌شود و اگر اكثريت وارد اين جريان شود، به معناى اقدام اكثريت به يك انقلاب اجتماعى و شكستن وفاق جمعى پيشين و ايجاد اجتماعى جديد براساس توافق جمعى جديد است.

از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيده شد: در چه زمانى امر به معروف و نهى از منكر انجام نمى‌شود؟

فرمود: «هنگامى كه هنجارشكنى در دانشمندان، دانش نزد افراد رذل جامعه، و سازش نزد خوبان باشد».[١]

امام على عليه السلام فرمود: «اى مردم! از آنچه خداوند به وسيله آن اوليايش را پند داده، عبرت گيريد و آن عبارت است از زشت ياد كردن دانشمندان دينى يهود، هنگامى كه مى‌فرمايد چرا دانشمندان دينى آنها را از گفتار باطلشان بازنمى‌دارند. به يقين خداوند اين عمل را بر آنان عيب و ننگ شمرده است؛ زيرا آنان نقض ارزش‌ها و هنجارها را از ستمگران مى‌ديدند، ولى‌

[١]. ر. ك: نورى، حسين بن محمّدتقى، مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ٣٢٧، جملات پايانى روايت ١٤٢٢٠.