خيلى شديد مورد سرزنش و عذاب قرار گرفته‌اند؛ زيرا آنان در جامعه خود اقتدار داشته‌اند و در خطبه امام حسين عليه السلام در مكه‌[١] به اقتدار دانشمندان دينى در جامعه تصريح، و با تأكيد بر آن، ترك امر به معروف از سوى آنان، نكوهش شده است. اساسِ جامعه‌شناختى اين مطلب را، در آخرين صفحات بحث‌هاى تئوريك مقدماتى درباره سازمان اجتماعى بحث كرديم.

در اين خصوص، به يك فتوا از امام خمينى رحمه الله توجّه كنيد[٢]: «اگر اقامه معروف و جلوگيرى از منكر موقوف بر اجتماع جمعى از مكلفان باشد، اجتماع واجب است».

امير مؤمنان فرمود: «خداوند همگان را به سبب عمل عده‌اى خاص به ضد ارزش‌ها و نابهنجارى‌هاى دينى، در صورتى كه افراد خاص به طور آشكار به ضد ارزش‌ها و نابهنجارى‌هاى دينى عمل كنند و اكثريت مردم آن را دگرگون نسازند، هر دو گروه سزاوار عقوبت و گوش‌مالى از طرف خداوند مى‌شوند». در حديث ديگرى، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پس از اين سخن افزود: «هنگامى كه بنده‌اى گناهى را به طور پنهانى انجام دهد، ضررش فقط شامل خودش مى‌شود، ولى اگر گناه را آشكار انجام دهد و اكثريت مردم عليه او اقدامى نكنند، اين گناه به همگان ضرر مى‌زند». امام صادق عليه السلام در توضيح فرمود: «زيرا گنهكار با آشكار كردن گناهش، دين خدا را خوار مى‌كند و پيروان دشمنى خداوند به او اقتدا مى‌كنند».[٣]

روايت ياد شده نشان مى‌دهد آشكار بودن گناهان همراه با سكوت و بى‌تفاوتى اكثريت مردم، اوّلًا موجب گسترش آن گناه در جامعه مى‌شود كه پيروى اهل دشمنى با خداوند از آن گناه اشاره به همين نكته است؛ و ثانياً آشكار بودن گناه همراه با بى‌تفاوتى اكثريت مردم- كه موجب گسترش گناه هم مى‌شود- باعث خوارى دين خدا در جامعه مى‌گردد.

اين عبارت، به يقين رضايت و خشم مردم را گرد هم مى‌آورد. «اى مردم! ناقه صالح را يك مردم پى كرد، ولى به دليل رضايت همگان بر اين گناه خداوند همه آنها را عذاب كرد».[٤]

علت اين كه گناه آشكار عده‌اى همراه با بى‌تفاوتى بقيه، موجب خوارى دين خدا در

[١]. ر. ك: تحف العقول، ص ٤١١- ٤٢٧.

[٢]. ر. ك: رساله عمليه امام خمينى رحمه الله، مسئله ٢٧٨٧.

[٣]. ر. ك: حُرّ عاملى، محمّد بن حسن، وسائل الشيعة، ج ١٦، ص ١٣٥، روايت ٢١١٧٤.

[٤]. ر. ك: نورى، حسين بن محمّدتقى، مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ١٩٣، ١٣٨٥٨.