اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٨٢ - ٢ - ترس از جريمه و مجازات

«انَّ مِمَّا اعانَ اللَّهُ بِهِ عَلَى الْكَذَّابينَ النِّسْيانُ»[١]

از مواردى كه خداوند به زيان دروغگو كمك مى‌كند، فراموشى است.

يعنى فراموشكارى، از جمله چيزهايى است كه به ضرر و زيان و بى آبروشدن دروغگويان مى‌انجامد.

ريشه‌ها و علل دروغگويى‌

براى معالجه دروغ مانند بيماريهاى ديگر بايد به جستجوى ريشه‌ها و علل آن پرداخت زيرا اولين گام درمان، شناخت علتها و ريشه‌هاست.

انگيزه‌هاى دروغ عبارت است از طمع، ترس، خودخواهى، نفع طلبى، دوستى، دشمنى و مانند آن. بايد محيطهاى تربيتى جامعه را در مقابل تاثير گذارى اين عوامل آماده كرد تا دروغ از ريشه بخشكد.

در يك دسته‌بندى، مى‌توان ريشه‌هاى دروغگويى را چنين بيان كرد:

١- پستى نفس:

پاره‌اى از مردم كه هنرى درخود نمى‌بينند وحس مى‌كنند كه شخصيتى درميان جامعه ندارند به خاطر فرومايگى و پستى نفس خويش مى‌كوشند تا در پناه دروغ، كمبودهاى خود را جبران كنند و توجه ديگران را به خود جلب نمايند.

رسول خدا (ص) فرمود:

«لايَكْذِبُ الْكاذِبُ الَّا مِنْ مَهانَةِ نَفْسِهِ»[٢]

دروغگو، دروغ نمى‌گويد مگر به سبب پستى نفس خويش.

٢- ترس از جريمه و مجازات:

پاره‌اى از مردم به خاطر ترس از مجازات يا جريمه به دروغ متوسل مى‌شوند و مى‌خواهند به اين وسيله تخلّف خود را قانونى و منطقى‌

[١] - اصول كافى، مترجم، ج ٤، ص ٣٨

[٢] - مستدرك الوسائل، ج ٢، ص ١٠٠