اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٥٥ - ب - عبادت

«بدان كه رذيله عجب، از حب نفس پيدا شود. چون كه انسان مفطور به حب نفس است. و سر منشاء تمام خطاهاى انسانى و رذايل اخلاقى، حبّ نفس است واز اين جهت است كه انسان، اعمال كوچك خودش به نظرش بزرگ آيد و خود را به واسطه آن از خوبان و خاصّان درگاه حق شمارد، و خود را به واسطه اعمال ناقابل، مستحق ثنا ومستوجب مدح داند.»[١]

زمينه‌هاى عجب‌

كمالات متعدّدى ممكن است زمينه پيدايش و تقويت رذيله عجب را در انسان فراهم سازد، از آن جمله:

الف- علم:

دانش و آگاهى براى انسان، كمال است: اگر اين كمال با تربيت و تهذيب نفس همراه نباشد، سبب پيدايش عجب مى‌گردد، كه از بزرگترين نقصهاى اخلاقى است. حتى عجب موجب مى‌گرددانسان از فراگيرى دانش بيشتر باز بماند؛ زيرا وقتى انسان خود را از ديگران برترديد و اندوخته‌هاى علمى خويش را از علوم ديگران بهتر دانست، كمتر انگيزه ارتقاى علمى مى‌يابد:

حضرت هادى عليه‌السلام مى‌فرمايد:

«الْعُجْبُ صارِفٌ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ»[٢]

خودبينى، مانع طلب علم است.

ب- عبادت:

انجام اعمال عبادى، بدون توجه به روح عبادت، كه اظهار ذّلت و خشوع دربرابر معبود و اعتراف به گناه و تقصير وناتوانى درانجام وظيفه در برابر خداست زمينه عجب را فراهم مى‌سازد، به داستان زير توجه كنيد:

امام باقر عليه‌السلام فرمود:

[١] - چهل حديث، ص ٦١، نشر فرهنگى رجا

[٢] - بحارالانوار، ج ٧٢، ص ١٩٩، اسلاميه