درس چهارم: راههاى شناخت پيامبران (٢)
شبهاتى پيرامون اعجاز و جواب آنها ١- آيا اعجاز اصل عليت را نقض نمى‌كند؟
كسانى پنداشته‌اند كه آوردن معجزه از نظر عقلى ممكن نيست، چون ناقض قانون عليّت است. آنان مى‌گويند: به مقتضاى قانون عمومى عليّت، هر معلولى از علّت خاص خودش صادر مى‌شود؛ حرارت از آتش صادر مى‌شود نه از يخ، همين‌طور شفايافتن مريض و ... همه معلولهايى هستند كه داراى علل خاصى مى‌باشند؛ اگر ما بپذيريم كه چيزى برخلاف اين جريان علّى و معلولى انجام گيرد، معنايش اين است كه قانون عليت را نپذيرفته‌ايم. به بيان ديگر، معلول بدون علت تامّه محال است؛ شما كه مى‌گوييد جايى آتش گلستان شد بدون اين كه آبى و بذرى باشد، معنايش اين است كه گل تحقق پيدا كند بدون اين كه علّت تامه‌اش باشد. از آن طرف علّت تامّه سوزاندن (آتش) هست ولى سوزاندن حاصل نمى‌شود؛ يعنى معلول از علت تامه‌اش انفكاك پيدا مى‌كند و اين انكار قانون عليّت است.
پاسخ: قانون عليت دو معنا دارد:
١- هيچ معلولى بدون علّت تحقق نمى‌يابد و اين يك معناى بديهى است كه اگر چيزى وجودش از خودش نيست، ناچار از غير است ولى معنايش اين نيست كه معلولها هميشه از علل عادى شناخته شده صادر مى‌شوند. اين قانون همين اندازه اقتضا مى‌كند كه ما براى هر معلولى علّتى قايل شويم.
٢- معناى دوّم اين است كه براى هر معلولى علّت خاص معرفى شود كه بگوييم اين‌