تعاليم قرآن (ج6) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٩
نقش تربيتى و اجتماعى زكات در آيه ياد شده، بعد از دستور گرفتن زكات، توسط پيامبر، مىفرمايد: «تُطَهِّرهُمْ وَ تُزَكّيهم بِها» يعنى تو با «گرفتن زكات» آنها را پاك مىكنى و رشد مىدهى. اين دستور، اشاره به دو بُعد، تربيتى و اجتماعى زكات دارد.
در بعد تربيتى، مؤمنان باپرداخت زكات از دنيا پرستى، بخل و امساك، پاك مىشوند و نهال نوعدوستى، سخاوت و توجه به حقوق ديگران در آنها پرورش مىيابد.
در بعد اجتماعى، با پرداخت زكات، مفاسد و آلودگيهايى كه به خاطر فقر و اختلاف شديد طبقاتى و محروميت گروهى از جامعه ايجاد مىشود، از بين رفته، صحنه اختلاف از اين آلودگيها پاك مىشود و نيز همبستگى اجتماعى و رشد و پيشرفت اقتصادى در پرتو اين گونه برنامهها، تأمين مىگردد. بنابراين، حكم زكات هم «پاككننده فرد و اجتماع است (تُطَهِّرهم) و هم رشد دهنده بذرهاى فضيلت در افراد و هم سبب پيشرفت جامعه (تُزكيهم)؛ و اين رساترين تعبير درباره زكات است. «١» قدردانى و سپاس، مايه آرامش روان خداوند در پايان آيه، خطاب به پيامبراكرم (ص) مىفرمايد:
وَ صَلِّ عَلَيْهِم تعاليم قرآن (ج٦) كد ٤/١٢٢ ٥١ لطف خاص به مؤمنان ص : ٥١ ْ انَّ صَلَواتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ به آنها (در برابر انجام واجبات «زكات») درود بفرست، به درستى كه درود و سلام تو بر آنها مايه آرامش (روانى) آنهاست.
اين فرمان الهى، بيانگر اين است كه حتى بايد در برابر انجام وظايف واجب از مردم تشكر و قدردانى نمود.
در روايات آمده است كه وقتى مردم، زكات خود را به خدمت پيامبر مىآوردند پيامبر (ص) با جمله «اللهم صل عليهم» به آنها دعا مىكرد. خدا مىفرمايد:
اين دعا و درود تو مايه آرامش خاطر آنهاست (انَّ صَلواتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ).