تعاليم قرآن (ج6) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٦

شرايط صلح منطقى و عاقلانه است آن را بپذيرد و به خدا توكل كند و در گفتار و عمل خود، خدا را ناظر بداند و براى رضايت او گام بردار كه تنها چاره، تكيه به قدرت بى پايان خداست و او شنوا و داناست. «١» بين اين آيه و آيه ٣٥ سوره محمد (ص) كه از صلح نهى مى‌كند و مى‌فرمايد: هرگز در مقابله با دشمنان، سست نشويد و آنان را به صلح فرا نخوانيد، در حالى كه شما برتريد و خداوند با شماست، هيچ تضادّى نيست تا يكى را ناسخ ديگرى بدانيم، زيرا:
آيه ٣٥ سوره محمد (ص) ناظر به تقويت معنوى سپاه است بدين معنا كه تا وقتى خداوند با شماست و ابتكار عمل در دست شماست، هرگز پيشنهاد صلح ندهيد، ولى آيه سوره انفال در مقام بيان موقعيت پذيرش صلح است، يعنى هرگاه دشمنان شما بال صلح گشودند، شما هم بدان رغبت نشان دهيد و آن را بپذيريد. «٢» علاوه بر اين آيه (٣٥) نيروى رزمى را از دخالت در صلح نهى مى‌كند و مى‌گويد آنچه به عهده شماست، فرمانبردارى از پيامبر است. و اگر نيازى به صلح باشد بر عهده پيامبر است اين مطلب از لفظ «فَاجْنَحْ» و «توكل» كه به صورت مفرد آمده، فهميده مى‌شود. پس اين دو آيه در طول هم قرار گرفته و مكمّل يكديگرند و هيچ منافاتى باهم ندارند. «٣» دل بستن به دنيا و ترك جهاد يا أَيُّها الَّذينَ آمَنُوا مالَكُمْ إِذا قيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فى سَبيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضيتُمْ بِالْحَيوةِ الدُّنْيا مِنَ الْاخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَيوةِ الدُّنْيا فِى الْاخِرَةِ إِلَّا قَليلٌ إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَليماً وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَىْ‌ءٍ قَديرٌ (توبه، ٣٨- ٣٩)