پس، اراده خداوند بر اين تعلق نگرفته است كه عده‌اى از بندگانش به طور جبرى، مشرك باشند و عده‌اى موحد، بلكه مشيت او بر اين بوده كه بشرى بيافريند كه هم براى هدايت و هم براى گمراهى، استعداد و اختيار عمل داشته باشد و او را در انتخاب هر يك از راهها آزاد بگذارد كه با آزادى اراده، يكى را برگُزيند.
وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ «١» ما انسان را به هر دو راه (خوب و بد) راهنمايى كرديم.
در تحقق همين اراده است كه به او عقل و انديشه‌اى داده كه يكى را بر ديگرى ترجيح دهد و آيات و نشانه‌هايى را در طبيعت قرار داده است كه با حواس ظاهرى و باطنى، قابل درك است و ميان شرع و عقل، هماهنگى ايجاد كرده است كه هر چه شرع بر آن حكم كند، عقل تأييدش كند و از طرفى پيامبران را چون جباران قرار نداده است كه مردم مرعوب شوند و بدون دليل به دستوراتشان گردن نهند. «٢» همه اينها نشان مى‌دهد كه خداوند به انسان آزادى داده تا اينكه او راه خود را برگزيند، ولى مشركان اين امتياز مهم انسان را ناديده گرفته و خود را در پيمودن راه شرك و گمراهى در چارچوب جبر، محصور كردند.