تعاليم قرآن (ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩١
اين آيه مىآموزد كه براى نفوذ در دل ديگران، از چه راهى بايد وارد شد و چگونه با افراد لجوج و لجام گسيختهاى چون فرعون، برخوردى جهتدار و ارشاد كننده داشت.
هر مكتبى بايد جنبه منطقى داشته باشد و همچنين كسى كه داعيه رهبرى آن را برعهده دارد بايد از سعه صدر، منطق قوى و دليل متين و روشن برخوردار باشد، چه در حدّ رسالت، چه در حدّ امامت يا فقاهت.
از اين رو، قرآن براى نفوذ در دل مردم (هر چند افراد گمراه و آلوده) نخستين دستورش برخورد ملايم و همراه با مهر و عواطف انسانى است و توسل به خشونت در مرحلهاى است كه برخوردهاى دوستانه و منطقى، مؤثّر نباشد. «١» خداوند راه تبليغ را به حضرت موسى مىآموزد و مىگويد با فرعون به نرمى و ملاطفت سخن بگو و گفتار ليّن را شعار خود قرار ده، زيرا چنين برخوردى نفس سركش آدمى را خاضع و دل عصيانگر را نرم مىكند و دست كم راه عذر را مىبندد و حجت را تمام مىكند.
ولى سخن درشت و برخورد خشونتآميز، دل او را جريحهدار مىسازد و احساساتش را برمىانگيزد. اين درسى است كه قرآن بر آن تأكيد بسيار دارد، از جمله در سوره «فصّلت» به طور مستقيم به پيامبر دستور مىدهد منطق دشمن را با راههاى خوب دفع كن، «٢» نادانى مردم را با اخلاق نيكو و پسنديده جواب ده، بديهايشان را با خوبيهايت مقابله كن و تقصيرشان را با عفو، و خشونتشان را با صبر تحمّل كن، چرا كه اوّلين نتيجه اين نوع برخوردها اين است كه دشمنيها تبديل به محبّت مىشود و مردم به بدى اخلاق خود متوجه مىشوند و كارهاى زشت خود را ترك مىكنند و دوست صميمى تو مىگردند. «٣» شرايط مبلّغ راهنما و مبلّغ دين بايد داراى شرايط زير باشد:
الف- دعوت او به سوى خدا و اطاعت و فرمانبردارى از او باشد و منافع شخصى و خواستههاى نفسانى را در آن دخالت ندهد.