درس هفتم‌ چشم و گوش و دل، مسئولند وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ انَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ اولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئُولًا (اسراء، آيه ٣٦)
از آنچه كه بدان علم ندارى پيروى مكن، زيرا گوش و چشم و دل، همه را بدان بازخواست كنند.
انسان بنا بر فطرت خويش، واقع‌گرا و حقيقت‌طلب است و در اعتقاد و عمل جز رسيدن به واقع، هدفى ندارد و اين تنها با پيروى «از علم قطعى» فراهم مى‌شود و گمان و شك، چنين خاصيتى ندارد. «١» به همين جهت، قرآن كريم اين حكم فطرى را امضا كرده و در اين مورد مثل ديگر مسائل دينى، كتاب تكوين با كتاب تشريع هماهنگ گشته است.
نهى از تقليد و پيروى ناآگاهانه و تأكيد بر علم و عمل مبتنى بر آگاهى، شامل ابعاد سه‌گانه حيات انسان مى‌گردد كه عبارتند از:
الف- اعتقاد درونى؛ يعنى نهى از اعتقاد به موهومات و تكيه نكردن بر امور ظنّى.
ب- زبان و گفتار؛ يعنى پرهيز از گفتن و قضاوتى كه بدان علم يقينى ندارد.
ج- عمل و كردار؛ يعنى پرهيز از پيمودن راهى كه به درستى آن آگاهى ندارد.
در نتيجه، معناى آيه چنين مى‌شود كه در هر اعتقاد يا عملى كه تحصيل علم، ممكن است، پيروى از غير علم حرام است، و در اعتقاد و عملى كه نمى‌شود بدان علم پيدا كرد، زمانى اقدام و ارتكاب جايز است كه يك دليل علمى، آن را تجويز نمايد، مانند گرفتن‌