تعاليم قرآن (ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٥

معناى اول، معنى متداول دعاست. بنابر آن، معناى آيه چنين مى‌شود: انسان بر اثر شتابزدگى و عدم تشخيص خير و شرّ خود، چيزى را با دعا از خداوند مى‌خواهد كه در واقع براى او شرّ است، اما او به اصرار تمام، چنان كه گويى خيرى را از خداوند مى‌طلبد، براى رسيدن به خواسته خود، به درگاه خداوند دعا مى‌كند. از اين رو، امام صادق عليه‌السلام مى‌فرمايد:
راه نجات و رستگارى، و هلاك و تباهى خود را بشناس تا خداوند را به خاطر طلب چيزى نخوانى كه چه بسا هلاك تو در آن باشد؛ در حالى كه تو مى‌پندارى نجات تو در آن است. خداى تعالى فرموده است: «وَ يَدْعُ الْأِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْأِنْسانُ عَجُولًا». «١» بر اساس معناى دوم، يعنى طلب و خواستن عملى، مفهوم آيه چنين مى‌شود: انسان بر اثر عدم تشخيص حق از باطل و اشتباه در مصاديق خير و شرّ، به گمان اينكه هدفى كه دنبال مى‌كند امر خيرى است، مصرّانه در راه رسيدن به آن مى‌كوشد، در صورتى كه در واقع، اين امر براى او شرّ است. بديهى است كه در بسيارى از موارد مى‌توان با انديشه و تدبر كافى در عاقبت كارها و شناخت دقيق خير و شرّ و حق و باطل، از چنين اشتباه مهلكى در امان ماند.
حضرت على عليه‌السلام مى‌فرمايد:
فَكَمْ مِنْ مُسْتَعْجِلٍ بِما انْ ادْرَكَهُ وَدَّ انَّهُ لَمْ يُدْرِكْهُ. «٢» بسا شتابنده براى چيزى كه اگر به آن دست يابد، دوست مى‌دارد كه (كاش) به آن دست نيافته بود.
علل پذيرفته نشدن دعا خداوند از بندگان خويش خواسته است تا براى رفع نيازمنديهاى خود به درگاهش دعا كنند و وعده داده است كه دعاى آنان را به اجابت برساند. «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونى‌ اسْتَجِبْ لَكُمْ» «٣»