تعاليم قرآن (ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٤

ريشه‌اى دارد و آن فطرت و نهاد بشر مى‌باشد، و شاخه‌هايى دارد كه معارف فرعى و اخلاق پسنديده است و ميوه پاك و دلنشين اين درخت «عمل صالح» است. «١» منظور از كلمه خبيثه، شرك به خدا (و عقيده باطل و خرافى) است. در اين آيات، عقيده باطل به درخت خبيث تشبيه شده است؛ درختى كه از جا كنده شده، نه رشد و نموّ دارد، نه گل و ميوه، نه سايه و منظره و نه ثبات و استقرار. در حقيقت، شاخه ناهنجار و بى قواره‌اى است كه سد راه شده و تنها به كار سوزاندن آيد. «٢» مطرح كردن اين پرسش كه آيا شجره طيبه و شجره خبيثه با خصوصيات ياد شده وجود خارجى دارد يا نه و چيست يا كجاست، بى اساس است؛ زيرا تشبيهات زيادى مى‌توان يافت كه وجود خارجى ندارد، همانند: «قرآن آفتابى است كه غروب ندارد» در حالى كه مى‌دانيم آفتاب، هميشه غروب دارد.
بنابر اين، چون هدف از تشبيه (از نوع معقول به محسوس)، مجسم ساختن حقايق و ريختن يك حقيقت عقلى در قالب محسوس است، اين‌گونه تشبيهات مانعى ندارد، بلكه كاملًا دلنشين و جذّاب است. «٣» نعمتهاى بى‌شمار خداوند اللَّهُ الَّذى‌ خَلَقَ السَّمواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الَّثمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرىَ فِى اْلبَحرِ بِامْرِهِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْانْهارَ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ اتاكُمْ مِنْ كُلِّ ماسَأَلُتمُوهُ وَ انْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ (ابراهيم، ٣٤- ٣٢)
خداوند، همان كسى است كه آسمانها و زمين را آفريد و از آسمان، آبى نازل كرد و با آن از