خوشبختى دائمى عائله انسانى؛ بلكه نزول وحى الهى و كتاب شريف آسمانى، صورت رحمت و رأفت الهيه است در عالم ملك؛ بلكه تمام حدود و تعزيرات و قصاص و امثال آن، حقيقت رحمت و رأفت است كه در صورت غضب و انتقام جلوه نموده: وَ [لَكُمْ‌] فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ‌؛ [١] بلكه جهنم، رحمتى است در صورت غضب، براى كسانى كه لياقت رسيدن به سعادت دارند، اگر تخليصاتى و تطهيراتى كه در جهنم مى‌شود نبود، هر گز روى سعادت را آن اشخاص نمى‌ديدند. بالجمله، كسى كه قلب او از رأفت و رحمت به بندگان خدا خالى باشد، او را بايد از مسلك اين جمعيّت خارج كرد و از حق دخول در عائله بشرى محروم نمود. اهل معرفت فرمايند: بسط بساط وجود، و كمال وجود، به اسم رحمن و رحيم است؛ و اين اسم شريف، از امهات اسماء، و اسماء محيطه واسعه است. چنانچه در كريمه الهيه است: وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ؛ [٢] و فرمايد: رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً؛ [٣] و از اين جهت است كه در مفتاح كتاب الهى، اين دو اسم بزرگ، تابع اسم اعظم قرار داده شده است؛ اشاره به آنكه مفتاح وجود، حقيقت رحمت رحمانيه و رحيميه است و رحمت سابق بر غضب؛ و از اين باب اهل معرفت گويند:

ببِسْمِ اللَّه الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ ظهر الوجود. [٤] اين اسم رحمت كه شعب آن رأفت و عطوفت و امثال آن از اسماى صفاتيه و افعاليه است، اسمى است كه حق تعالى بيشتر، خود را به آن‌

[١] اى خردمندان، در قصاص براى شما زندگانى است (بقره/ ١٧٩).

[٢] و رحمت من همه موجودات را فرا گرفته است (اعراف/ ١٥٦).

[٣] [گويند] پروردگارا، علم و رحمت تو همه عالم را فرا گرفته است (غافر/ ٧).

[٤] ص ٣، پاورقى ١.