محيطتر است تجلّى به آن نيز مقدّم است، از اين جهت، اول تجلّى در حضرت واحديّت، تجلّى به اسم اللَّه الاعظم است؛ و پس از آن، تجلّى به مقام رحمانيّت؛ و تجلّى به رحيميّت پس از تجلّى به رحمانيّت است؛ و همين طور در تجلّى ظهورى فعلى نيز تجلّى به مقام «مشيت»، كه اسم اعظم است در اين مشهد و ظهور اسم اعظم ذاتى است، مقدّم بر همه تجلّيات است؛ و تجلّى به مقام رحمانيّت كه احاطه بر جميع موجودات عالم غيب و شهادت دارد- و اشاره به آن است: رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ [١]- مقدم است بر ساير تجلّيات؛ و اشاره به آن است:

سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَه‌ [٢]

به بعض وجوه.

بالجمله، چون‌ بِسْمِ اللَّهِ‌ به حسب باطن و روحْ صورت تجلّيات فعليّه است و به حسب سرّ و سرّ السّرّ صورت تجلّيات اسمائيّه بلكه ذاتيّه است، و تجلّيات مذكوره به مقام «اللَّه» اولًا و به مقام‌ الرَّحْمنِ‌ پس از آن و به مقام‌ الرَّحِيمِ‌ پس از آن است، بايد صورت لفظيّه و كتبيّه نيز چنين باشد تا مطابق نظام الهى و ربّانى باشد؛ و اما «رحمن» و «رحيم» در سوره مباركه «حمد» كه متأخّر از رَبِّ الْعالَمِينَ‌ است، شايد براى آن باشد كه در بِسْمِ اللَّهِ‌ نظر به ظهور وجود از مكامن غيب وجود است؛ و در سوره شريفه نظر به رجوع و بطون است؛ و در اين احتمال اشكالى است؛ و شايد براى اشارت به احاطه رحمت «رحمانيّه» و «رحيميّه» باشد؛ و شايد نكته ديگرى داشته باشد. در هر صورت، اين نكته كه ذكر شد در بِسْمِ اللَّهِ‌ حقيق به تصديق‌

[١] رحمت من همه موجودات را فرا گرفته است (اعراف/ ١٥٦).

[٢] رحمت او بر خشمش پيشى جسته است؛ علم اليقين؛ ج ١، ص ٥٧. در كافى در تعقيب نماز مغرب و صبح در دعايى از امام صادق (ع) آمده است:

... سَبَقَتْ رَحْمَتُكَ غَضَبَكَ ...؛

اصول كافى؛ ج ٢: كتاب الدّعاء؛ «باب القول عند الإصباح و الامساء»، ص ٥٢٩، ح ٢٠.