ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٣ - جستارهايى از تاريخ بهايى گرى در ايران
جستارهايى از تاريخ بهايىگرى در ايران
عبدالله شهبازى
درباره جمعيت بهاييان ايران اطلاعات موجود سخت متناقض است. در اوايل سده بيستم ميلادى تعداد ايشان نزديك به دههزار نفر گزارش مىشد.[١] بيست سال بعد، در حوالى سال ١٣٠٧ ش. حسن نيكو، مبلّغ پيشين بهايى، اين رقم را اغراقآميز دانست و شمار بابىها در سراسر جهان را، اعم از ازلى و بهايى، ٥٢٠٧ نفر اعلام نمود و نوشت ٣٩٦٠ نفر در ايران زندگى مىكنند.
به نوشته دنيس مك ايون، استاد دانشگاه نيوكاسل انگليس، در دايرةالمعارف ايرانيكا، بهايىگرى در سالهاى ١٩٢٨- ١٩٥٢ ميلادى افزايش سريعى نداشت؛ ولى از سال ١٩٥٢ گسترش آن شتاب گرفت و اين امر به دليل برنامهريزىها و سازماندهىهايى بود كه با برنامه «جهاد ده ساله» شوقى افندى آغاز شد.[٢] دايرة المعارف بريتانيكا (١٩٩٨) اوج گسترش بهاييت را در دهه ١٩٦٠ ميلادى مىداند كه سبب شد در اواخر سده بيستم ميلادى شمار نهادهاى بهايى به بيش از ١٥٠ مجمع روحانى ملى و نزديك به بيستهزار مجمع روحانى محلى برسد.[٣]
تحرك جدّى مبلغان بهايى و به تبع آن رشد بهاييت، در ايران از دوران سلطنت مظفرالدين شاه قاجار آغاز شد؛ در دوران سلطنت احمد شاه قاجار و رضا شاه پهلوى، كه بهاييان از نفوذ و حمايت فراوان در دستگاه دولتى برخوردار بودند، شدت يافت. با اين وجود، براساس اسناد مىتوان اظهار داشت كه افزايش جمعيت بهاييان ايران به طور عمده از دهه ١٣٣٠ ش. آغاز شد. در سالهاى ١٣٢٦- ١٣٣٠ محفل ملى بهاييان ايران برنامه خود را براى گسترش بهاييت به مرحله اجرا گذارد و شدّت تبليغات و فعاليت ايشان از ارديبهشت/ رمضان ١٣٣٤ ش. اعتراض شديد آيتاللهالعظمى بروجردى[٤] و ساير علما را برانگيخت. پس از ابراز نارضايتىهاى شديد آيتالله بروجردى، حكومت پهلوى ناگزير به محدود كردن فعاليت بهاييان شد. به دستور شاه، پزشك مخصوص بهايى او، سرلشكر عبدالكريم