ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٠ - آثار و مكتوبات
آثار و مكتوبات
از حضرت آيتالله ملكى تبريزى آثار فراوانى بر جاى نمانده و شايد بتوان گفت علّت آن اين باشد كه پرداختن به تهذيب نفوس، مراقبه و محاسبه شبانهروزى؛ آنچنان ساعات و آنات شبانه روز او را پر كرده بود كه ديگر فرصت و فراغتى براى نوشتن كتاب و رساله باقى نمىگذاشت با اين همه شش اثر از ايشان در دو حوزه عرفان عملى و فقه باقى مانده است كه به شهادت شخصيتهايى مانند امام خمينى، علّامه طباطبايى، مرحوم ميرزا محمّد اسماعيل دولابى (ره) و علّامه حسنزاده آملى تربيتكننده و در مسير سير و سلوك روشنگر است. در عظمت آثار او همين بس كه عارف مجاهد بىنظير عصر ما- حضرت امام خمينى (ره)- فرزند گرامىاش، سيد احمد را به مطالعه آثار و كتب او مىخواند و مىفرمود: «از علماى معاصر، كتب شيخ جليلالقدر، عارف بالله حاجميرزا جواد آقاى تبريزى را مطالعه كن.»[١]
در اينجا سه اثر سترگ او را در حوزه عرفان و معرفت به اختصار معرفى كرده، مطالعه پيوسته آنان را به دوستان و طالبان سفارش مىكنيم.
١. اسرار الصلوة: كتابى است حاوى اشارات و اسرار فراوانى در باب نماز از طهارت و مقدّمات تا سجده و سلام و بخش پايانى آن در تفسير سوره حمد و توحيد و فضيلت نماز شب و جماعت. تأثير اين اثر نورانى را مىتوان در آثار عرفانى امام خمينى (ره) به خوبى مشاهده كرد.
٢. المراقبات يا اعمال السنه: مرحوم مؤلّف در اين اثر گران مايه و بلندپايه اعمال و برنامههاى روزها و ماههاى سال از محرّم تا ذىالحجّه را به همراه آثار و بركات روحى و معنوى هر عمل با قلمى شيوا توضيح داده است. مؤلّف در مقدمهاى كه با مناجات آغاز مىشود انگيزه خود را از تأليف اين كتاب چنين آورده است:
به آسانى مىتوان از روزهاى سال مراقبت كرد و براى يك بار هم كه شده بعضى از اعمالِ سال را انجام داد. من در اين كتاب به طور اختصار مهمترين اعمال رسيده و لازمترين مراقبات را مىنويسم. به يقين بدان كه هيچ گاه نمىتوانى ظاهر خود را اصلاح كنى مگر با اصلاح باطن. زيرا سرچشمه اعمال قلب است.[٢]
مرحوم علّامه طباطبايى (ره) در مقدّمهاى كوتاه، مؤلّف و كتاب او را چنين مىستايد:
اين كتاب درياى موّاجى است كه در سنگ و پيمانه نگنجد و مؤلّف آن پيشواى والامقامى است كه برترى و بلنداى شخصيت او با هيچ معيار و مقياسى قابل سنجش نيست باشد.[٣]
درباره المراقبات اين نكته از زبان يكى از اهل معرفت شنيدنى است كه: «مرحوم ميرزا جوادآقا به خاطر توغّل و تعمّق در توحيد چندان كارِ منسجمى نكردند. كتاب المراقبات ايشان به اين صورت نبود، بلكه حضرت امام خمينى و حضرت آيتالله سيد احمد خوانسارى (ره) اوراقِ آن را تنظيم كردند تا به صورت كتاب حاضر درآمد.»[٤]
٣. رساله لقاءالله: كتابى سرشار از نورانيت و معنويت كه مطالعه و عمل به آن رهپويان وادى معرفت را به قلّه قداست و چكاد طهارت مىرساند در اين اثر «لقاءالله» و آيات مربوط به آن توضيح داده شده و راه موفّقيت و توفيقات الهى براى سالكان كوى دوست به قلم عارفى ره پيموده و گرم و سرد سلوك را چشيده بيان شده است. علّامه حسنزاده آملى اين رساله را بارقهاى از بارقههاى آتشين و دلنشين محفل عرشى آن استاد بزرگ ربّانى مىداند.[٥]
سخن را در اين باب با بيانى از عارف صاحبدل مرحوم حاج ميرزا محمد اسماعيل دولابى (ره) كه مىفرمودند: «كتابهاى ميرزا جواد آقا سرشار از نور هستند»[٦] به پايان برده و بلنداى مقامات معنوى را براى آن دو بزرگوار و همه معلّمان اخلاق و مربيان نفوس از خداى قدّوس خواهانيم.