پنهان زيستى امام مهدى ع نه تنها چگونگى زندگى آن حضرت را در هاله‌اى از اسرار فرو برده كه بسيارى از موضوعات مربوط به حيات آن امام را نيز جزو امور پنهان نظام هستى قرار داده است.

يكى از مهم‌ترين اين امور پنهان، محل زندگى آن حضرت در طول غيبت ايشان است. از اين رو بسيارى علاقه‌مندند بدانند كه خورشيد پنهان در كدامين بخش از اين كره خاكى به گذران عمر مى‌پردازد و به بيان ديگر كدامين قسمت از زمين اين منزلت را دارد؟

در اين مقاله تلاش شده كه به اين پرسش پاسخ داده شود.

ميليون‌ها انسان عاشق و شيفته صدها سال است كه در هر پگاه آدينه زبان به ندبه مى‌گشايند و اين‌گونه مى‌سرايند:

اى كاش مى‌دانستم در چه جايى منزل گرفته‌اى و چه سرزمين و مكانى تو را دربر گرفته است! آيا در كوه رضوايى و يا جاى ديگرى و يا در ذى‌طوى هستى؟ دشوار است بر من كه مردمان را ببينم و تو ديده نشوى.[١]

حال براى روشن شدن اين موضوع، پاى به گلستان كلام معصومين ع مى‌گشاييم و با سيرى در كلام نورانى ايشان از آن انفاس قدسى براى حل اين معما استمداد مى‌طلبيم.

با يك نگاه كلى در اين بوستان پر طراوت به چهار دسته روايت در اين موضوع برمى‌خوريم كه هر يك، محل زندگى آن حضرت را در دوره‌اى از حيات پر بركت ايشان به تصوير كشيده است. اگر چه در مورد برخى دوره‌ها صراحت و روشنى بيشترى وجود دارد و برخى از دوره‌ها بنا بر عللى به اجمال و ابهام پاسخ داده شده است.

اين دوره‌ها عبارتند از:

١. دوران زندگى با پدر بزرگوار خود امام حسن عسكرى ع ٢٥٥- ٢٦٠ ق‌

شكى نيست كه آن امام همام در شهر سامرا و در خانه پدرش امام حسن عسكرى ع ديده به جهان گشود و تا پايان عمر شريف پدر خود در كنار آن حضرت مى‌زيست.

اين دوران بنا بر قول مشهور از نيمه شعبان سال ٢٥٥ ق آغاز و در هشتم ربيع‌الاول سال ٢٦٠ ق پايان يافت.

علاوه بر نقل موثق تاريخى، افراد فراوانى از اين حادثه بزرگ پرده برداشته‌اند:

شيخ صدوق ره در كتاب شريف كمال الدين و تمام النعمه- كه يكى از مهم‌ترين كتابهاى نگاشته شده در موضوع مهدويت است- داستان ولادت حضرت مهدى ع را اين‌گونه نقل كرده است:

حكيمه، دختر امام جواد ع گويد: امام حسن عسكرى ع مرا نزد خود فراخواند و فرمود: اى عمه! امشب افطار نزد ما باش كه شب نيمه شعبان است و خداى متعال امشب حجت خود را كه حجت او بر روى زمين است ظاهر سازد. گفتم: مادر او كيست؟ فرمود: نرجس. گفتم: فداى شما شوم اثرى در او نيست. فرمود: همين است كه به تو مى‌گويم. آمدم و چون سلام كردم و نشستم نرجس آمد كفش مرا بردارد و گفت: اى بانوى من و بانوى خاندانم، حالتان چطور است؟ گفتم: تو بانوى من و بانوى خاندان من هستى. از كلام من ناخرسند شد و گفت: اى عمه جان! اين چه فرمايشى است؟ بدو گفتم: اى دخترجان! خداى متعال امشب به تو فرزندى عطا فرمايدكه در دنيا و آخرت آقاست ...[٢].

آن‌گاه به صورت مفصل داستان را ذكر كرده است. اين روايت از مهم‌ترين روايات درباره ولادت حضرت مهدى ع است و دلالت بر ولادت حضرت مهدى ع در خانه امام عسكرى ع در سامرا دارد.

ضوء ابن على از مردى از اهل فارس كه نامش را برده‌