نصوص، و اينكه عالم‌ترين مردمان، پرهيزكارترين‌شان نسبت به خدا، آگاه‌ترينشان نسبت به كتاب خدا، جانشين و وصى معروف و آشكار امام پيشين، و داراى معجزه و نشانه است. ديده‌اش به خواب مى‌رود ولى قلبش نمى‌خوابد، سايه ندارد و از پشت سرش مانند پيشِ رويش مى‌بيند[١].

ترديدى نيست كه اين موارد و ديگر ويژگى‌ها بر امامان دوازده گانه ع پس از رسول‌الله ص منطبق است.

رسول خدا ص در روايتى چنين فرمودند:

خداوند عزوجل به ما، ده خصلت اختصاص داده كه آنها را به احدى قبل از ما عطا نفرموده بود و در احدى غير از ما وجود ندارد: حكم فرمان الهى، حلم، علم، نبوت، جوان‌مردى، شجاعت، ميانه‌روى، راستى، پاكى و پاك‌كنندگى، و عفت فقط در ما وجود دارد. و ما كلمه پرهيزكارى، راه هدايت، والاترين نمونه، بزرگ‌ترين دليل، محكم‌ترين دست‌آويز، و ريسمان نيرومنديم. ما كسانى هستيم كه خداوند به مودت ما امر فرموده است.

فماذا بعد الحق إلا الضلال فأنى تصرفون؛[٢]

و بعد از حقيقت، جز گمراهى چيست؟ پس چگونه از حق بازگردانده مى‌شويد؟[٣]

از امام اميرالمؤمنين ع نيز روايت شده كه فرمودند: ما اهل بيت، درخت نبوت، جايگاه رسالت، مورد آمدو شد ملائكه، خانه رحمت و معدن علم‌ايم‌[٤].

در خطبه امام زين‌العابدين ع در مجلس يزيد، آن حضرت فرمودند:

شش ويژگى به ما عطا شده و در هفت ويژگى از ديگران برترى يافته‌ايم: علم، حلم، جوانمردى، فصاحت، شجاعت، و محبت در قلب‌ها به ما عطا شد. و برترى يافتيم به اينكه: پيامبر برگزيده خدا حضرت محمد ص از ماست، صديق از ماست، طيار از ماست، اسدالله و اسدالرسول از ماست، و سرور زنان جهانيان حضرت فاطمه بتول سلام الله عليه از ماست، و دو فرزند اين امت و دو سرور جوانان اهل بهشت از مايند[٥]

اين صفات كماليه در هر يك از امامان ع به يك ميزان قرار دارد، هر چند در بعضى از ايشان، چند صفت بارزتر از ساير آنهاست، و اين به دليل وجود اسباب و ظروف زمانى و مكانى است.

از حضرت صادق ع روايت شده كه فرمودند: ما در امر امامت، فهم، و حلال و حرام در يك مسير قرار داريم، اما رسول خدا و حضرت على عليهما السلام از فضايل ممتازى برخوردارند[٦].

علامه سيد محسن امين درباره فضايل امامان ع مى‌نويسد:

مناقبى كه ما براى هر يك از امامان ع بيان كرديم، با مناقب امام ديگر تفاوت دارد. البته معناى اين سخن آن نيست كه منقبتى كه ويژه يكى از امامان ع است در وصف امام ديگر صادق نباشد، زيرا هر يك از ايشان در همه مناقب و فضايل مشترك بوده، و نور و سرشت و احدى دارند و كامل‌ترين اهل زمان خويش در همه صفات والا و برتراند. اما به دليل اينكه شرايط و مقتضيات زمان متفاوت است، ظهور آن ويژگى‌ها نيز تفاوت مى‌كند. به عنوان مثال، ظهور صفت شجاعت در اميرالمؤمنين و فرزند آن حضرت، امام حسين ع، مانند ظهور آن در بقيه ائمه ع نيست زيرا شجاعت امام على ع از طريق جهاد به همراه رسول اعظم ص و نبرد با ناكثين، مارقين و قاسطين در ايام حكومت‌شان و شجاعت امام حسين ع در واقعه كربلا كه در آن به ايستادگى در برابر ظالمان امر نمود، ظهور يافت. ولى آثار شجاعت ساير ائمه ع به صورت آشكار بروز و ظهور نيافت زيرا ايشان مأمور به صبر و مدارا بودند و همگان بر اين امر متفق‌اند كه آنان شجاع‌ترين مردم زمان خود بوده‌اند. همچنين آثار علم در حضرات باقر و صادق ع بيش از ساير امامان ع، به دليل از بين رفتن شرايط خفقان، ظهور يافت. زيرا اين دو امام همام، در پايان حكومت رو به اضمحلال اموى و ابتداى حكومت نوپاى عباسى مى‌زيستند و همگان متفق‌اند كه عالم‌ترين افراد زمان خود بودند. لذا آثار كرم و سخاوت، كثرت صدقات و آزاد كردن بندگان در ايشان بارزتر از ساير امامان ع است، كه ممكن است دليل آن بسط يد اين‌دو امام يا فزونى تعداد نيازمندان در سرزمين ايشان باشد. علاوه بر اين عبادت اين امامان ع نيز بارزتر و آشكارتر از سايران بوده است، بنابر برخى از موجبات و متقضيات همچون، اندك بودن اطلاع مردم از حالات ديگر امامان، يا كوتاه بودن حيات دنيوى آنان و نظاير اين دلايل در حالى كه همگى عابدترين افراد دوران خود بوده‌اند.

يا اينكه آثار حلم و بردبارى در بعضى از ايشان آشكارتر از ديگران بوده، به دليل فراوانى ابتلاءات و انواع آزار و اذيت‌ها نسبت به آنان كه موجب بروز حلم انسان حليم مى‌شود، در حالى كه همه ايشان حليم‌ترين افراد زمان خود بوده‌اند. و همچنين ديگر مقتضيات و ويژگى‌ها[٧]

و جهانيان به وجود صفات كماليه در ائمه اطهار ع گواهى داده، و حتى دشمنانشان آن را تأييد كرده‌اند. الفضل ما شهدت به الأعداء؛ فضيلت و برترى آن است كه مخالفان و دشمنان نيز به آن گواهى دهند. هرچند تلاش‌هاى فراوانى از سوى دشمنانشان صورت گرفت تا به ويژگى ناشايستى در وجود ايشان دست يابند اما نتوانستند. به منظور آگاهى از شهادت دشمنان بر فضايل اهل بيت ع مى‌توان به كتاب‌هاى تاريخ و سيره مراجعه كرد كه مملو از آنهاست.

پى نوشت‌ها:

[١]. كلمة الإمام المهدى ع، ص ٢٣١.

[٢]. محمدى رى شهرى، محمد، ميزان الحكمة.

[٣]. عيون اخبار الرضا، ج ١، ص ٢١٦.

[٤]. شيخ صدوق، الخصال، ص ٤٢٨.

[٥]. سوره يونس ١٠، آيه ٣٢.

[٦]. شيخ صدوق، همان.

[٧]. همان، ص ١٦٧.

[٨]. همان، ص ١٦٨.

[٩]. كلينى، اصول كافى، ج ١، ص ٢٧٥.

[١٠]. امين، سيد محسن، اعيان الشيعه، زندگى امام صادق ع.