ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٧ - واتيكان و رسانه
لطفاً كمى درباره رسانههاى دينى مسيحيت كاتوليك و چگونگى فعاليتهايشان بگوييد.
در جهان كاتوليك، دو دسته رسانه وجود دارد؛ يك گروه رسانههاى مربوط به مركزيت كليساى كاتوليك، يعنى واتيكان است و گروه ديگر رسانههاى مرتبط با كليساهاى كاتوليك، در ديگر نقاط جهان، در خود ايتاليا نيز واتيكان يك واقعيت است و كليساى كاتوليك ايتاليا، واقعيتى ديگر، حتى كليساى كاتوليك ايتاليا كه مركزيتش در شهر رم است، غير از خليفهگرىهاى بزرگى است كه در شهرهاى بزرگى چون ميلان يا ناپل قرار دارد. نه تنها در ايتاليا، بلكه در هر جاى دنيا كه كليساى كاتوليكى وجود دارد، براى خود، رسانه گروهى دارد؛ اعم از مطبوعات، راديو و گاه تلويزيون.
اما درباره رسانههاى مربوط به واتيكان، بايد گفت كه به لحاظ رسمى، واتيكان يك روزنامه رسمى به نام «لوسر واتوره رومانو»- به معناى ناظر رومى- دارد كه حدود ١٥٠ سال است منتشر مىشود. اين روزنامه به زبان ايتاليايى است و به طور همزمان، به چند زبان ديگر مثل انگليسى، فرانسوى و لهستانى نيز منتشر مىشود. خلاصه مطالب اين روزنامه به صورت هفتگى، در هفتهنامهاى به همين نام منتشر مىشود كه زبانهاى بيشترى را در بر مىگيرد.
روزنامه ديگرى با رويكرد اجتماعى- سياسى- دينى نيز در ايتاليا منتشر مىشود، به نام «اوِنيره» كه به قول خودشان، روزنامهاى است با گرايش كاتوليكى و وابسته به شوراى اسقفى ايتاليا؛ اما روزنامه رسمى واتيكان نيست. در اين روزنامه، اخبار زيادى درباره كليساى كاتوليك، واتيكان و ... درج مىشود. روزنامهها و نشريات متعدد ديگرى نيز هستند كه در ايتاليا و ديگر كشورهاى جهان منتشر مىشوند كه البته رسمى نيستند.
يكى ديگر از رسانههاى رسمى واتيكان، «راديو واتيكان» است كه نزديك هفتاد سال است فعاليت مىكند. اين راديو كه داراى برنامههاى منظم و دقيقى است، به زبانهاى مختلف برنامه دارد؛ اما واتيكان به طور رسمى تلويزيون ندارد و به طريق اولى، تلويزيون ماهوارهاى هم ندارد. البته در اوايل دهه ٩٠، يك شبكه تلويزيونى به نام «تله پاچه»- به معناى تلويزيون صلح- راهاندازى شد كه برنامههاى آن در رم تهيه مىشود. اين تلويزيون با گرايش كاتوليكى، عموماً اخبار و تحولات پاپ را پوشش مىدهد و در كنار آن، برنامههاى مذهبى و دينى ديگرى نيز پخش مىكند. اين شبكه تلويزيونى كه هنوز به عنوان تلويزيون رسمى معرفى نشده، در اواخر دهه ٩٠، از يك كانال ماهوارهاى پخش شد و هنوز پخش ماهوارهاى دارد. تا زمانى كه من در واتيكان بودم، اين شبكه تنها به زبان ايتاليايى برنامه داشت و فكر مىكنم هنوز همانگونه باشد. بنابراين، واتيكان تنها دو رسانه رسمى دارد؛ يكى روزنامه لوسر واتوره رومانو و ديگرى راديو واتيكان.
آيا به لحاظ اقتصادى، دولت ايتاليا از اين رسانهها، مثلًا تله پاچه حمايت مىكند؟ يا اينكه از طريق اعانات كليسا، به آنها كمك مىشود؟
متولى رسانههاى رسمى مانند لوسر واتر رومانو يا راديو واتيكان، خود واتيكان است؛ اما اطلاع ندارم شبكههايى مثل تله پاچه، محل درآمد يا حامى اقتصادىشان از كجاست. دليلى هم نمىبينم كه دولت ايتاليا در اين مورد هزينه كند.
يعنى دولت ايتاليا، حتى براى مقاصد سياسى يا براى گسترش جهانى كاتوليك، سرمايهگذارى نمىكند؟ براى مثال، جمهورىخواهان آمريكا براى مقاصد سياسى، كمك زيادى به كليساهاى اوانجليس و پروتستان مىكنند. آيا دولت ايتاليا چنين بهرهبردارىهايى از كليساى كاتوليك نمىكند؟
بهتر است اين سئوال را به صورتى كلّىتر پاسخ دهم. اصولًا موقعيت دين، به معناى عام كلمه و متدينان به طور كلى، در ايالات متحده آمريكا و اروپا، به معناى واقعى كلمه، با يكديگر متفاوت است. در آمريكا، به دلايلى مفصل كه عموماً تاريخى است، دين بسيار قدرتمند و تمايلات دينى فراوان است. دين و كليسا در آمريكا، به لحاظ اجتماعى، تأثيرگذار و به لحاظ اقتصادى، ثروتمند است. مردم نيز همچنان مايلند به كليسا كمك كنند؛ اما در اروپا، چنين شرايطى وجود ندارد. البته به يقين، گسترش مسيحيت، حتى براى اروپاييان بىدين نيز مهم و پسنديده است؛ زيرا توسعه مسيحيت نوعى سمپاتى گرايش به غرب و تمدن غرب ايجاد مىكند. به هر روى، هر دولتى موظف است در چهارچوب قوانين، ضوابط و مادههاى قانونى پيشبينى شده، بودجه را مصرف كند. مسائلى كه گفتيد، در قانون كشورهاى اروپايى لحاظ نشده است. البته در وزارت خارجه برخى كشورهاى اروپايى، از جمله ايتاليا و فرانسه، بخشى به نام تعاون وجود دارد كه براى تعاون و همكارى با كشورهاى جهان سوم فعاليت مىكند. دولتها مىتوانند به نام وزارت خارجه و تعاون يا تعاونىهاى چند جانبه، بودجههايى را صرف پروژههايى كنند كه در نهايت، به تقويت مسيحيت در كشورهاى خاص مىانجامد؛ مانند ساخت بيمارستانهاى مسيحى- كاتوليكى يا ساختن مدرسهاى با گرايش كاتوليكى در يك كشور جهان سومى. اين شيوه، نه تنها در وزارت تعاون و امور خارجه، بلكه در بخشهاى ديگر دولت، مانند نخستوزيرى، رياست جمهورى، سازمان مهاجرت و ... وجود دارد. براى مثال، در طرحى به نام پليكان كه كشور ايتاليا با هماهنگى واتيكان اجرا كرد، قرار شده بود جامعه آلبانى را اروپاييزه كنند و بخشى از اين طرح نيز گسترش مسيحيت كاتوليك در آلبانى بود. در اين طرح، پيشبينى شده بود برخى از مسلمانانى كه قصد دارند مسيحى شوند، مورد حمايت قرار گيرند. در نتيجه اين طرح كه در اواخر دهه نود اجرا شد، تعدادى از مسلمانان آلبانى كاتوليك شدند؛ اما واقعيت اين است كه حتى در ايتاليا و كشورهاى متدين مسيحى چون اسپانيا، ايرلند و كرواسى، رديف بودجهاى براى كمك به فعاليتهاى بيشترى، به ويژه در خارج از كشور، وجود ندارد.