در گوشه و كنار سرزمينهاى اسلامى مكانهايى وجود دارند كه منتظران يار در آنها گرد مى آيند و به ياد عزيز سفر كرده خود نجواهاى عاشقانه سر مى دهند. اين مكانها كه هر كدام به نوعى يادگار حضرت موعود هستند براى همه شيعيان مقدس است و بزرگداشت آنها وظيفه اى همگانى به شمار مى آيد.

براى آشنايى بيشتر شما عزيزان با مساجد، مقام ها و اماكن خاصى كه يادآور آن امام منتظر هستند، بر آن شديم كه در هر شماره به اجمال يكى از اين مكانها را معرفى كنيم. باشد كه مورد قبول حضرت موعود واقع شود.

مفهوم واژه سرداب‌

از بررسى كاربردهاى گوناگون واژه سرداب در لغت و عرف عامه مردم به خوبى معلوم مى شود كه اين كلمه در كتابهاى لغت و اصطلاح رايج در زبان اغلب مردم در طول تاريخ به يك معنى به كار مى رود. توضيح آن كه سرداب و سردابه به خانه اى گفته مى شود كه آن را در زمانهاى سابق به ويژه در مناطق گرمسير، در آن موقع كه هنوز وسايلى چون كولر و پنكه و يخچال و ... ساخته نشده بود، در زمين مى ساختند تا در ايام بسيار گرم تابستان از طريق سكونت در آنجا از گزند گرما در امان باشند و به وسيله قرار دادن اغذيه و اشربه فاسد شدنى در اين مكان، از فاسد شدن آنها جلوگيرى نمايند. مرحوم على اكبر دهخدا در اين باره مى نويسد:

سرداب خانه اى را گويند كه در زمين سازند، خانه اى كه در زيرزمين سازند تا در گرما به آن پناه برند و آب در آنجا نگاه دارند تا سرد بماند ...[١]

از جمله مناطق گرمسيرى كه در گذشته ساختن سرداب براى خانه ها در آن بسيار رواج داشته است شهر سامرا بود. اين شهر را معتصم عباسى در سال ٢١٢ ق. بنا كرد و پايتخت خود را از بغداد به آنجا منتقل نمود. سامرا در كرانه شرقى رودخانه دجله و در ميانه راه بغداد به تكريت واقع شده است. درباره علت بناى اين شهر نظرات گوناگونى نقل شده است. يعقوبى در اين باره مى نويسد:

شهر «سرمن راى» در گذشته بيابانى از سرزمين طيران بود كه هيچ گونه عمارتى در آن وجود نداشت؛ تنها بناى آن ديرى بود كه متعلق به نصاراى آن منطقه بود ... پس از آن كه معتصم به حكومت رسيد به خاطر بعضى از امتيازات كه در منطقه سرمن راى بود آنجا را به عنوان‌