ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٤
آخر الزمان شناسى در آثار اسلامى
ابراهيم شفيعى سروستانى
پيشگويى در مورد آينده همواره يكى از دغدغه ها و دل مشغوليهاى بشر بوده و در طول تاريخ انگيزه هاى مختلفى باعث شده است كه انسانها به پيشگويى درباره رويدادهايى بپردازند كه در آينده دور يا نزديك واقع مى شوند. در اين ميان پيشگويى در مورد حوادث آخرالزمان از جايگاه و اهميت خاصى برخوردار بوده و اقوام و ملل گوناگون با همه اختلافى كه در باورها و اعتقادات خود داشته اند موضوع آخرالزمان و رويدادهاى اين عصر را مورد توجه جدى قرار داده اند. اما اين دغدغه و دل مشغولى هميشگى بشر آنگاه كه با علوم غيبى و دانشهاى خداداد پيامبران و اولياى الهى پيوند خورده رنگ ديگرى يافته است و از حالت گمانه زنيهاى بى پايه و پيشگوييهاى دروغين در مورد وقايعى كه بشر راهى براى پى بردن به آنها ندارد خارج و به اخبار صادق مبتنى بر آموزه هاى وحيانى تبديل شده است.
با نگاهى اجمالى به كتابهاى مقدس اديان الهى به موارد فراوانى برخورد مى كنيم كه از سوى انبياى الهى و يا جانشينان آنها سبت به رويدادهاى آينده پيشگويى و به ويژه از حوادث مختلف سياسى، اجتماعى، زيست محيطى و ... به عنوان نشانه هاى آخرالزمان ياد شده است. اما اگر بخواهيم مجموعه معارفى را كه در اديان مختلف الهى در زمينه آخرالزمان وجود دارد با يكديگر مقايسه كنيم به جرات مى توان گفت كه در هيچ دين و آئينى به اندازه اسلام در مورد رويدادهاى آخرالزمان پيشگويى نشده است.
پيامبر گرامى اسلام (ص) از همان سالهاى آغازين بعثت خود براساس دانش ماورايى خود به پيشگويى رويدادهاى مختلف فرهنگى، سياسى و اجتماعى كه در آينده هاى دور و نزديك در جامعه اسلامى روى خواهد داد مى پرداختند و به تعبير برخى از روايات، مسلمانان را از كليه حوادثى كه تا آستانه قيامت رخ خواهد داد خبر مى دادند.[١] آن حضرت گاه مسلمانان را نسبت به رخدادهاى مباركى كه در آينده رخ خواهد نمود، مژده و بشارت مى دادند و گاه آنان را نسبت به وقايع شومى كه در پيش روى آنهاست برحذر مى داشتند. اين رويه مستمر پيامبر اكرم (ص) در مورد پيشگويى رويدادهاى مختلف، به ويژه رويدادهايى كه در آخرالزمان رخ خواهد داد موجب شد كه مسلمانان در طول سالهاى پر بركت حيات رسول گرامى اسلام (ص) از گنجينه ارزشمندى از روايات مربوط به حوادث آينده برخوردار شوند؛ گنجينه اى كه از همان سده هاى آغازين گسترش اسلام به دست مؤلفان، مورخان و محدثان جمع آورى و در اختيار نسلهاى آينده گذاشته شد.
مؤلفان اسلامى مجموعه روايتهايى را كه به ويژه از پيامبر اسلام (ص) در زمينه حوادث مختلف اجتماعى، سياسى وارد شده بود در كتابهايى كه معمولا با عناوينى همچون علامات المهدى، علامات مهدى آخرالزمان، علائم الظهور، اشراط الساعة، علامات الساعة، علامات يوم القيامه، الفتن[٢]، الملاحم[٣]، الفتن و المحن، الفتن والملاحم و ... ناميده مى شده است جمع آورى كرده اند.[٤]
پس از اين مقدمه به بررسى كتابهايى مى پردازيم كه با عناوين ياد شده در مجموعه آثار دانشمندان اسلامى به چشم مى خورد. شايان ذكر است كه در اين بررسى عمدتا از كتابنامه امام مهدى (ع) اثر فاضل ارجمند حجة الاسلام جناب آقاى على اكبر مهدى پور[٥] استفاده شده است:
١. برزنجى حسينى، سيد شريف محمد بن رسول (م. ١١٠٣ ق).
الاشاعة لاشراط الساعة، چاپ چهارم، بيروت، دارالكتاب العلمية، بى تا، ٢٠٠ ص، عربى، رقعى.
٢. مقدسى جماعيلى حنفى، ابو محمد عبدالفتى بن عبدالواحد (م. ٦٠٠ ق).
اشراط الساعة، عربى.
٣. احمد بن فقيه شافعى
اشراط الساعة، عربى (به نقل از: