ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٢ - باب غيبت
داراى بيست پله است. ورودى اين پلكان و سرداب در داخل ساختمان مسجد و بر ديوارى قرار گرفته كه ورودى نمازخانه نيز در آن واقع است.
طول مصلاى مردان پنج متر و هشتاد سانتيمتر و عرض آن سه متر و پنجاه سانتى متر است در ضمن طول مصلاى زنان چهار متر و شصت سانتى متر و عرض آن سه متر است.
طول راهرويى كه مصلاى مردان و زنان را به هم مربوط مى سازد چهار متر است.
طول روزنه اى كه نور غرفه شش ضلعى را تامين مى كند حدود شش متر و طول روزنه اى كه نور مصلاى زنان را تامين مى كند چهار متر و پنجاه سانتى متر است. در انتهاى غرفه مستطيل شكل يعنى انتهاى همان مصلاى مردان، يك در چوبى كه معروف به باب غيبت است وجود دارد، در پشت اين در اتاق كوچكى قرار دارد كه طول آن يك مترو پنجاه سانتى متر است. اين اتاق به نام محل غيبت شهرت پيدا كرده است كه در حقيقت بخش مكمل غرفه مستطيل شكل بزرگ محسوب مى شود و در جلوى آن حفاظ مشبكى است كه آن را از بقيه غرفه جدا مى كند. چاه معروف به چاه غيبت هم در گوشه اى از همين اتاق قرار دارد.
اشاره به اين نكته نيز خالى از فايده نيست كه اين سرداب در جهت غربى صحن عسكريين (ع) به سمت شمال واقع شده و در طول تاريخ اصلاحات و تعميرات زيادى در آن انجام گرفته است. هميشه در موقع تعمير و ترميم بارگاه عسكريين (ع) در ساختمان سرداب نيز تغييرات و اصلاحاتى به عمل آمده است؛ به عنوان مثال در زمانهاى گذشته، از داخل بارگاه عسكريين (ع) از كنار مرقد حضرت نرجس خاتون به سرداب مى رفتند و اين وضع به همين صورت تا سال ١٢٠٢ ق. ادامه داشت و در اين سال احمد خان دنبلى براى سرداب راهى جداگانه از طرف شمال باز كرد و راه سرداب از طرف روضه عسكريين (ع) را مسدود نمود و صحن سرداب را جداگانه ساخت كه تقريبا از يك فضاى بزرگى به طول ٦٠ متر و عرض ٢٠ متر برخوردار است.
بنابراين اگر در كتابهايى چون مزار شهيد اول اعمال و دعاهاى مربوط به زيارت اين سه امام در يك مكان ذكر شده است؛ علت آن است كه در زمان سابق راه سرداب نيز از پشت حرم عسكريين (ع) در يك ساختمان بوده است، لذا پس از زيارت عسكريين (ع) بلافاصله زيارت امام زمان (ع) و سپس زيارت حضرت نرجس خاتون ذكر شده است.
در هرحال اين سرداب در طول تاريخ به اندازه اى مورد توجه مردم بوده است كه در آن آثار ارزشمندى از منبت كارى و كاشى كارى و ساير هنرهاى معمارى به كار رفته است. از جمله اين اشياء در چوبى نفيسى است كه از دوران خلافت عباسيان به جاى مانده است و از ويژگيهاى هنرى و تاريخى ارزشمندى برخوردار است.
باب غيبت
همان در چوبى است كه حجره غيبت را از مصلاى مردان جدا مى كند. سمت جلو اتاق را به صورت كامل فرا گرفته است و به وسيله دو قطعه مستطيل شكل به ارتفاع يك متر و بيست و پنج سانتى متر از جلو حجره فراتر مى رودو بدين ترتيب قسمت پايين ديوار رو به روى مصلا را نيز مى پوشاند. بنابراين مى توانيم بگوييم كه طول در، برابر با عرض نمازخانه مردانه اما ارتفاع آن بيش از سه متر است. قسمتهاى مختلف اين در كه سمت پيشين اتاق غيبت قرار دارد مشبك است ولى بخشهايى كه ديوار نمازخانه را پوشش داده مشبك نيستند. قسمتهاى مشبك در از پيوستن قطعه هاى چوبى با اشكال هندسى به يكديگر ساخته شده كه در چشم بيننده به سه گونه جلوه مى كند.
الف) قسمت مشبك كه به عنوان دو لنگه در محسوب مى گردند؛
ب) دو قسمت مشبك كه در دو طرف در واقع شده اند؛
ج) يك قسمت مشبك كه كتيبه تزيين شده سر در را تشكيل مى دهد.
فراهم آمدن اين قسمتهاى سه گانه مشبك هندسى و زيبا به اين در، جلوه هندسى دلپذيرى بخشيده است روى