اشاره: در قسمت اول اين مقاله به بررسى ديدگاه هاى مختلفى كه در مورد جهان آينده و آينده جهان ارائه شده پرداختيم و نگاه متفكران مغرب زمين و نگاه اديان الهى به سرنوشت نهايى بشر را مورد بررسى قرار داديم.

در اين قسمت به بررسى مهمترين شاخصه هاى تمدن مهدوى به عنوان بزرگترين تمدن جهانى اسلام مى پردازيم.

مهدويت نماد تمدن جهانى اسلام‌

مهدويت يك فلسفه بزرگ جهانى است، در اين باور سخن از سراسر زمين است كه به انسان هاى شايسته به ارث مى رسد. سخن از استخلاف‌[١] در كره خاكى است. سخن از قوم، سرزمين، و يا نژاد ويژه نيست. اعتقاد به جامعه مهدوى و تمدن اسلامى، باورى است فراگير و فلسفه اى است جهانى كه همه تمدن ها و فرهنگ ها را زير پوشش مى گيرد.

به گفته شهيد مطهرى:

يك فرد، سه دوره كلى دارد: كودكى، كه دوره بازى است، جوانى، كه دوره خشم و شهوت است، و دوره عاقله مردى و پيرى، كه دوره پختگى و استفاده از تجربيات و دوره دور بودن از احساسات و دوره حكومت عقل است.

اجتماع بشرى [نيز] سه دوره را بايد طى كند: يك دوره، دوره اساطير و افسانه ها و به تعبير قرآن، دوره جاهليت است.

دوره دوم، دوره علم است؛ يعنى دوره خشم و شهوت ... [و دوره سوم‌] دوره اى كه واقعا در آن معرفت و عدالت و صلح و انسانيت و معنويت حكومت كند؟ چگونه مى شود چنين دوره اى نيايد؟ مگر مى شود خداوند اين عالم را خلق كند.

... و بشر به دوره بلوغ خويش نرسيده، يك مرتبه تمام بشر را زير و رو كند؟[٢]

عقل و خرد هر انسان خردمندى چنين داورى مى كند. در راستاى تكامل فردى و اجتماعى، بايد روزى و روزگارى باشد كه استعدادهاى بشرى جلوه گر شود، و غنچه هاى انديشه ها بشكفد، مهرورزى ها رشد كند، و روح انسانيت و معنويت، فضاى زندگى را بياكند، تا در سايه اجراى عدالت فراگير و همه سويه، فرهنگ و تمدن بشرى، به اوج خود برسد. و آسايش و آرامش، بر زواياى گوناگون جامعه پرتو افكند.

مراد ما از واژه تمدن و فرهنگ، مفهوم گسترده آنهاست. هر تمدنى، فرهنگ ويژه خود را دارد. تمدن و فرهنگ هم در يكديگر اثر مى گذارند و هم از يكديگر اثر مى پذيرند. فرهنگ زيربنا و روح تمدن است و تمدن، بستر دامن گسترى و رشد و بالندگى فرهنگ، تار و