ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٣ - ٧ مضطر
گرفتارى هايى كه دارد نااميد شده و با تمام وجود متوجه خدا شود و كليد حل تمام كارها را به دست خدا بداند. رسيدن به اين مرحله از درك و بينش معمولا يا در حالت اضطرار و نااميدى كامل پيش مى آيد و يا در صورت دستيابى به شناخت و معرفت هاى برتر- كه جز از طريق توجهات خاص الهى ميسر نمى گردد- امكان پذير مى شود.
به اين حقيقت كه انسان چون دچار اضطرار شود متوجه درگاه خداوند مى شود در قرآن كريم نيز اشاره شده است آنجا كه مى فرمايد: چون به كشتى نشستند خدا را با اخلاص در دين او خواندند و چون نجاتشان داد و به خشكى آورد، شرك آورند؛ تا نعمتى را كه به آنان عطا كرده بوديم كفران كنند و برخوردار شوند. زودا كه خواهند دانست.[١]
گذشته از آن چه بيان شد در بحث هاى مربوط به دعا و شرايط اجابت آن نيز اضطرار مطرح شده است. توضيح آن كه در روايت هاى زيادى به اين حقيقت اشاره شده كه از جمله عوامل به مرحله اجابت رسيدن دعاها به حد اضطرار رسيدن داعى است؛ يعنى فرد دعا كننده به اندازه اى مضطر شود كه براى برآورده شدن حاجتش هيچ عاملى جز خدا نشناسد و با تمام وجود دست به درگاه او بلند كند و از او بخواهد كه مشكل او را برطرف سازد. طبيعى است كه هر كس در چنين حالى متوجه خداوند متعال شود هرگز خداوند ارحم الراحمين او را نااميد نمى سازد.
در بسيارى از ادعيه و روايات از حضرت مهدى (ع) با لقب مضطر ياد شده است از جمله در قسمتى از دعاى ندبه آمده است:
اين المضطر الذى يجاب اذا دعى[٢]
كجاست آن مضطرى كه چون دعا كند، خواست او به اجابت مى رسد ....
همينطور در روايتى كه از امام صادق (ع) درباره تفسير آيه: أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ[٣] .. وارد شده، چنين آمده است:
سوگند به خدا منظور از مضطر در اين آيه قائم آل محمد (ص) است وقتى كه در آخرالزمان ستم و بيداد و فساد در نتيجه سلطه پيدا كردن مستكبران و انحراف مردم از صراط مستقيم سرتاسر جهان را پر ساخت آن حضرت در بين ركن و مقام [در مسجدالحرام] دو ركعت نماز مى خواند و آنگاه دست به دعا برداشته از خداوند تعجيل در فرج خود را مى خواهد و پروردگار عالم نيز دعاى او را اجابت نموده و به او اذن ظهور مى دهد و به دنبال اين واقعه مبارك آن حضرت به بركت امدادهاى غيبى و هم چنين يارى انسان هاى مومن و شجاعى- كه در آن زمان از سرتاسر عالم به گرد آن حضرت جمع شده اند- بساط ستم را از روى زمين برخواهد چيد.[٤]
اما چرا به امام عصر (عج) لقب مضطر داده شده است؟
از بررسى مجموعه روايات مربوط به اين بحث چنين برمى آيد كه امام معصوم به عنوان حجت الهى در خيرخواهى به بندگان خدا و محبت به آنان از پدر و مادر به آنها مهربان تر است؛ از هدايت پيدا كردن آنان خوشحال و از به بى راهه كشيده شدن بى نهايت ناراحت مى شود. از آنجا كه در شرايط بسيار سخت دوران طولانى غيبت كبرى امام مهدى (ع) از وضع بندگان خدا هر لحظه باخبرند و مشاهده مى كنند كه چگونه دشمنان حق از طريق به كارگيرى تمام امكانات خود تلاش مى كنند تا با مطرح ساختن انواع شبهه ها و رايج نمودن فساد و فحشا بندگان الهى را از مسير درست انسانيت خارج نموده آنان را به انواع رذايل و پليدى هاى اخلاقى و اعتقادى آلوده سازند و يا خود آنها در نتيجه تبعيت از هواهاى نفسانى و فريب خوردن از زرق و برق دنيا چگونه از معارف الهى دور شده و با دست خود زمينه هاى تباهى و هلاكت خويش را فراهم مى سازند بسيار متاثر مى شوند. از طرف ديگر وقتى در نتيجه بعضى مصالح الهى در چنين اوضاعى آن حضرت در پشت پرده غيبت به سر مى برند و از انجام كامل ماموريت خود كه همانا هدايت بندگان خداست به جهت عمل ديگران و موانعى كه آنها ايجاد كرده اند محروم مانده است دچار حالت اضطرار مى شود. مگر كدام اضطرار سخت تر از اين است كه كسى حجت خدا باشد و مسئوليت حفظ و تبليغ و ترويج و حاكميت بخشى به همه احكام و ارزش هاى الهى را برعهده داشته باشد اما در شرايطى واقع شود كه ببيند حكام جور از يك طرف و منافقان و انسان هاى هواپرست از طرف ديگر احكام حيات بخش الهى را زير پا مى گذارند و بندگان خدا را از مسير سعادت واقعى منحرف مى سازند و آنها را به بى راهه سوق مى دهند.
آرى در دوره غيبت كبرى هر روز بيش از پيش قلب رئوف و مهربان حضرت ولى عصر (عج) از مشاهده مشكلات و گرفتارى هاى بندگان الهى به درد مى آيد و بالاخره روزى آن درياى صبر و بردبارى از طغيان بى حد بندگان ناسپاس و ستم پيشه به تنگ خواهد آمد و در حال اضطرار از پروردگار عالم خواهد خواست تا به خاطر پايان بخشيدن به ظلم ستمگران و رها ساختن انسان هاى مظلوم در بند طاغوت ها به او اذن ظهور داده