جامعه منتظر چونان كلاسى است كه آموزگارش به طور موقت كلاس را ترك نموده است در اين زمان دانش آموزان بايد با خود تعليمى و خودتمرينى بر اساس آموزه هاى استاد خلاء وجود او را جبران نمايند و قابليت خود را براى دريافت درس ها و آموزه هاى جديد پس از بازگشت آموزگار بروز دهند.

دوران غيبت دوران تحرك و پويايى و انتظار منشور سترگ و تابناك حركت و درس مبارزه است. دوران غيبت دوران ابتلاء دينداران و انتظار مهمترين پرسش از ايمان مؤمنان و گواهى نامه رستگارى صالحان و سرافرازى آنان است.

و اين اعتقاد عميق و ژرف همه زندگى انسان متعهد و بصير را در بر مى گيرد و در فكر و ذكر و عملش در عواطف و احساساتش تجلى دارد تا آنجا كه اين آمادگى نهادينه در ذات مؤمنان در قالب قيام يعنى برخاستن از جا به هنگام شنيدن يا ادا نمودن نام قائم آل محمد (ع) به عنوان يك عمل نمادين كه بيانگر آمادگى است در مى آيد.

مفسر ژرف انديش قرآن آيت الله سيد محمود طالقانى در اين باره مى گويد:

اين دستور قيام، شايد براى احترام نباشد والا بايد براى خدا و رسول و اولياى مكرم ديگر هم به احترام قيام كرد؛ بلكه دستور آمادگى و فراهم كردن مقدمات نهضت جهانى و در صف ايستادن براى پشتيبانى اين حقيقت است.[١]

استاد محمد رضا حكيمى مى نويسد:

هنگامى كه به ماهيت دين و تعليم ها و تكليف هاى دينى مى انديشيم و وقتى كه به زندگى و تكليف با شناخت هاى درست فكر مى كنيم به اين نتيجه مى رسيم كه روزگار انتظار نه تنها روزگار سستى و رهايى و بى تفاوتى و تحمل و ظلم پذيرى نيست بلكه دوران انتظار دوران حساس «حضور تكليفى» است هم در ابعاد تكاليف فردى و هم در ابعاد تكاليف اجتماعى‌[٢]

ابعاد آمادگى‌

اكنون كه دريافتيم دوران غيبت امام (ع) دوران آمادگى است شايسته است ابعاد اين آمادگى نيز شناخته شود. به نظر مى رسد اين آمادگى در سه حوزه زير نمود مى يابد:

١. حوزه معرفت (انديشه)؛

٢. حوزه محبت (عاطفه)؛

٣. حوزه مقاومت (فيزيك) يا (جسم).

هر كدام از سه حوزه ياد شده اقتضائات و مختصات ويژه خود را دارد.

اقتضاى آمادگى در حوزه معرفت: تلاش و كوشش در اسلام شناسى است؛ يعنى هر شيعه منتظر بايد بكوشد كه از اسلام آگاهى هاى تخصصى كسب نمايد تا در مقام دفاع، از پشتوانه علمى برخوردار باشد و خصم را مجاب نمايد. در اين بخش بيشترين مسؤوليت متوجه عالمان دين است. بر آنان است كه دانش و شناختشان از دين را به روز نموده با آگاهى از مكاتب فكرى به ويژه مكاتب جديد در مقام هدايت عالمانه جامعه از يك سو در جايگاه پاسخگويى منطقى و صحيح به شبهه ها وسؤالات از سوى ديگر، به تكليف سترگشان جامه عمل بپوشانند. شناخت مفاهيم دينى در هر زمان ضرورى است. ولى در عصر غيبت اين كار اهميت و حساسيت بيشترى دارد؛ زيرا به تعبير امام الموحدين على (ع):

... الا و لا يحمل هذا العلم الا اهل البصر و الصبر و العلم بمواضع الحق.[٣]