پنجم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌كند رسانيدن كرد غليظ است عمدا به حلق و هم چنين رسانيدن دود غليظ و بخار غليظ پس هر گاه يكى ازين سه چيز را به حلق رساند از روى عمد قضا بر او لازم است امّا كفّاره ندارد.

ششم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌كند قى كردنست از روى عمد و آن موجب قضاست و كفّاره لازم نيست و بعضى‌[١] از مجتهدين كفّاره را نيز لازم مى‌دانند امّا اگر بى اختيار آيد يا از روى سهو قى كند چيزى لازم نمى‌شود.

هفتم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌كند فرو رفتن در آب است از روى عمد و بآن قضا واجب است و بعضى از مجتهدين‌[٢] كفّاره را نيز واجب مى‌دانند و اگر جنب روزه واجبى داشته باشد و غسل ارتماسى كند آن غسل باطل است.

هشتم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌سازد دروغ گفتن است بر خدا مثل آن كه بگويد كه فلان چيز را خداى تعالى حرام كرده يا فلان را حلال و اين قول خلاف واقع باشد و هم چنين دروغ گفتن بر پيغمبر ص و بر يكى از حضرات ائمه معصومين عليهم السّلام و آن موجب قضاست و بعضى‌[٣] از مجتهدين كفّاره را نيز واجب مى‌دانند و بعضى هيچ يك را واجب نمى‌دانند

. مطلب دويّم در بيان روزه‌هاى واجب و سنّت و مكروه و حرام‌

و در آن چهار فصل است:

فصل اوّل در بيان روزه‌هاى واجبى‌

و آن بر هشت قسم است:

اوّل روزه ماه رمضان‌ است و ثابت مى‌شود داخل شدن ماه رمضان بيكى از سه چيز:

اوّل‌ آن كه معلوم شود كه از ماه شعبان سى روز گذشته.

دويّم‌ آن كه شياع يعنى جمعى كثير كه از سخن ايشان ظنّ حاصل‌[٤] شود اخبار نمايند كه ماه را ديده‌اند.

سيّم‌ آن كه دو مرد عادل گواهى دهند كه ماه را ديده‌اند پس اگر دو زن عادله يا آن كه يك مرد عادل گواهى دهند كه ماه را ديده‌اند به گواهى ايشان ثابت نمى‌شود مگر آن كه به سر حدّ شياع رسد و بحساب تقويم و غير آن داخل شدن ماه ثابت نمى‌شود.

دويّم از روزه‌هاى واجب روزه قضاى ماه رمضان‌ است و واجبست به جا آوردن آن پيش از آن كه رمضان آينده داخل شود پس اگر بر شخصى ده روز مثلا از قضاى ماه رمضان واجب باشد قضاى آن را تاخير مى‌تواند كرد تا وقتى كه بماه رمضان آينده ده روز بماند.

پس اگر هميشه عازم بوده كه آن ده روز را قضا كند و چون بماه رمضان ده روز بماند مانعى از روزه داشتن به همرسد مثل آن كه بيمار شود يا زن حيض بيند در اين صورت همين قضاى ده روز واجبست و بس و اگر بى‌عذر تا رمضان آينده تأخير كرده باشد ده روز را قضا كند و به جهت هر روز مقدار يك مدّ[٥] گندم يا برنج يا نان يا مانند

[١] چون ظاهر بعض اخبار لزوم كفاره است پس رعايت احتياط موافق فرمايش بعض از مجتهدين نمايند صدر دام ظلّه العالى

[٢] در اينجا نيز فرمايش بعض از مجتهدين احوط است صدر دام ظلّه

[٣] در اينجا نيز فرمايش بعض از مجتهدين احوط است و احوط الحاق حضرت زهراء سلام اللَّه عليهاست باين حكم صدر دام ظلّه العالى

[٤] معلوم نيست صدر دام ظلّه

[٥] ولى احوط دو مدّ است صدر دام ظلّه العالى