بعضى از مجتهدين برآنند كه نماز اصل باطل مى‌شود و اولى بطلان است‌[١] و هر گاه در اثناى‌[٢] نماز احتياط ظاهر شود كه نماز اصل كم بوده بعضى از مجتهدين برآنند كه نماز احتياط را تمام كند و چيزى ديگر لازم نيست و بعضى برآنند كه نماز اصل باطل مى‌شود و اعاده آن نماز بايد كرد و قول دويّم احوط است و اگر بعد از فارغ شدن از نماز احتياط ظاهر شود كه نماز اصل كم بوده بآن التفات نكند و نماز او صحيح است و اگر در اثناى نماز احتياط ظاهر شود كه نماز اصل درست بوده در اين صورت نماز احتياط نافله مى‌شود و مصلّى مخيّر است ميانه قطع و اتمام آن و بدان كه هر گاه شخصى كه نماز احتياط برو واجب شده باشد ترك آن كرده نماز را از سر گ‌يرد آن نماز در ذمّت او ساقط نمى‌شود[٣] و واجبست برو كه احتياطى را كه شارع فرمود به جا آورد و اگر نماز احتياط را بعد از اعاده نماز اصل به جا آورد در اين صورت نيز نماز در ذمّت او باقيست بجهت آن كه فعل منافى در ما بين نماز اصل و نماز احتياط واقع شده و آن نمازيست كه بخلاف شرع كرده‌

خاتمه در بيان احكام نماز قضا و نماز سفر و نماز خوف و نماز جماعت‌

و در آن چهار فصل است‌

فصل اوّل در بيان احكام نماز قضا

هر گاه نمازى از نمازهاى يوميّه از شخصى فوت شده باشد و آن شخص در وقت فوت آن نماز بالغ و عاقل و خالى از حيض و نفاس بوده باشد و كافر اصلى نبوده باشد قضاى آن نماز برو واجبست پس اگر نماز در وقت جنون يا وقت حيض يا نفاس فوت شود قضا ندارد و هم چنين هر گاه كافر اصلى مسلمان شود نماز ايّام كفر قضا ندارد و امّا كافر مرتد هر گاه مسلمان شود واجبست برو قضاى نمازهاى ايّام ارتداد و هم چنين نمازى كه در وقت خواب يا در وقت مستى از شخصى فوت شود قضاى آن نماز نيز واجبست و اگر شخصى چيزى بخورد كه موجب خوابى شود كه همه وقت نماز در خواب باشد پس اگر نمى‌دانست كه خوردن آن موجب اين چنين خوابيست برو قضاى آن نماز واجب نيست و اگر مى‌دانست كه موجب آن چنان خوابيست امّا آن را به واسطه معالجه مرض خورده و علاج بقول طبيب حاذق منحصر در آن بوده در اين صورت نيز قضاى آن نماز واجب نيست و هم چنين قضا ندارد اگر آن را به اكراه بخورد او داده باشند امّا اگر نه به واسطه معالجه مرض خورده باشد يا بقول طبيب غير حاذق تناول نموده باشد يا علاج منحصر در آن نبوده باشد در اين سه صورت‌[٤] قضا برو واجبست و هر گاه شخصى سنّى شيعه شود بر او واجب نيست كه نمازى كه در ايّام تسنّن كرده قضا كند امّا واجبست كه نمازى كه در ايّام تسنّن بر او واجب بوده و از او فوت شده قضا كند و اگر شخصى محدث باشد و تا آخر وقت نماز

[١] البتّه عمل باين اولويّت نمايند و احتياط سبيل النّجاة صدر دام ظلّه

[٢] در ظاهر شدن در اثناء يا بعد از فارغ شدن مسائلى است كه مجال ذكر آن در حاشيه نيست صدر دام ظلّه

[٣] اگر ترك نماز احتياط نموده و مبطلى بعمل آمده نماز را از سر گ‌يرد ظاهرا آن نماز از ذمّه او ساقط مى‌شود اگر چه معصيت كرده است صدر الملّة و الدّين دام ظلّه على رءوس المسلمين

[٤] در جميع صور قضا را ترك نه نمايند صدر دام ظلّه