اوّل‌ چيزى خوردن و آشاميدن هر چند خوردن و آشاميدن آن خلاف عادت باشد و بعضى از مجتهدين را مذهب آنست كه خوردن چيزى كه خلاف عادتست مثل پوست تخم مرغ و برك درخت و مانند آن روزه را باطل نمى‌كند و اين مذهب ضعيف است و هر گاه بلغم از دماغ يا از سينه به دهن آيد فرو بردن آن روزه را باطل مى‌سازد و اگر تشنگى يا گرسنگى بر شخصى غالب شود چنانچه تحمّل نتواند كرد در آن وقت بخورد امّا زياده‌[١] بر آن چه دفع مضرّت كند نخورد و بر او واجبست‌[٢] كه لقمه را بزرگ كند و هم چنين جرعه آب را كه مدّت خوردن و آشاميدن دراز نشود.

دويّم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌سازد انزال منى است عمدا بهر طريق كه باشد امّا اگر روزه دار در روز محتلم شود روزه او باطل نمى‌شود و لازم نيست كه همان وقت غسل كند مگر آن كه وقت نماز تنك شود و اگر داند كه چون در روز خواب كند محتلم خواهد شد خواب كردن او از روى عمد و اختيار حرام است.

سيّم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌سازد داخل كردن حشفه است عمدا در قبل يا دبر مرده يا زنده پس روزه فاعل و مفعول هر دو باطل مى‌شود و اگر شخصى زن خود را در روز به زور جماع كند كفّاره خود و آن زن در كردن مرد است و اگر زن مرد را به زور به جماع وادارد كفّاره زن و مرد بر زنست.

چهارم‌ از آن چه روزه را باطل مى‌سازد عمدا بر جنابت ماندن است تا وقت صبح پس قضا و كفّاره لازم مى‌شود.

و هم چنين اگر زن تأخير غسل حيض يا استحاضه يا نفاس كند تا وقت صبح داخل شود.

و اگر جنب بخوابد بقصد آن كه آخر شب غسل كند و تا صبح بيدار نشود نه قضا برو لازمست نه كفاره.

و اگر قصد آن داشت كه غسل نكند هم قضا و هم كفّاره لازمست و اگر غسل كردن و نكردن به خاطرش نرسيده باشد قضا لازمست نه كفّاره‌[٣].

و هم چنين اگر از خواب اوّل بيدار شود و نوبت دوّم بخواب رود به گمان آن كه بجهت غسل كردن در آخر شب بيدار خواهد شد و تا صبح بيدار نشود قضا لازمست نه كفّاره‌[٤].

و اگر در اين صورت گمان بيدار شدن نداشته باشد كفّاره نيز لازم مى‌شود.

و اگر نوبت سيّم بخواب رود و تا صبح بيدار نشود قضا و كفاره بر او لازمست هر چند بقصد غسل كردن بخواب رود و گمان داشته باشد كه در شب بجهت غسل كردن بيدار خواهد شد

[١] لزوم آن معلوم نيست صدر دام ظلّه

[٢] معلوم نيست صدر دام ظله العالى

[٣] احوط كفاره است نيز صدر دام ظلّه

[٤] كفّاره نيز احوط است صدر دام ظلّه