يا نه يا قبل از درست‌[١] نشستن بواسطه تشهّد يا راست ايستادن بواسطه قيام شكّ كند كه سجود كرده است يا نه و اگر محلّ آن گذشته باشد يا شروع در واجب‌[٢] ديگر كرده باشد به جاى آوردن آن لازم نيست و شك مذكور از معرض اعتبار ساقط است مثل آن كه در اثناى قرائت شك كند كه تكبير احرام را به جا آورده يا نه يا در اثناى سجود شكّ كند كه ركوع كرده يا نه يا در اثناى تشهّد شكّ كند كه سجود كرده يا نه يا در وقت شروع در قيام شكّ كند كه سجود كرده يا نه امّا در دو صورت آخر بعضى از مجتهدين برآنند كه سجود را به جا بايد آورد و بدان كه هر گاه فعلى از افعال مشكوك فيه را در محلّ تلافى كند و بعد از آن ظاهر شود كه آن را به جا آورده پس اگر آن فعل ركن است نماز باطل مى‌شود و اگر ركن نيست نماز صحيح است و اگر بعد از فوت محلّ تلافى كند نماز باطل است خواه آن فعل ركن باشد و خواه غير ركن‌

بحث دويم در شكّ در عدد ركعات‌

بدان كه شكّ در عدد ركعات نماز مغرب و نماز صبح موجب بطلان نماز است و هم چنين شكّ ميانه يك ركعت و دو ركعت هر چند در نماز چهار ركعتى باشد.

و هر گاه در نماز چهار ركعتى شكّ در ميانه عدد ركعات واقع شود مشهور اذان دوازده صورتست:

اوّل‌ شك كردن ميانه دو و سه بعد از اتمام سجدتين و اتمام آن به فارغ شدن از ذكر سجده آخر است اگر چه سر از سجده‌[٣] برنداشته باشد پس واجب است كه بنا بر سه نهد و نماز را به اتمام رساند و بعد از سلام دادن يك ركعت احتياط ايستاده بگذارد يا دو ركعت نشسته.

دويّم‌ شك كردن ميانه سه و چهار خواه سجدتين را به اتمام رسانيده باشد و خواه نرسانيده باشد پس بنا بر چهار نهد و احتياط بطريق سابق به جا آورد.

سيّم‌ شك كردن ميانه دو و چهار بعد از اكمال سجدتين پس بنا بر چهار نهد و دو ركعت ايستاده بجهت احتياط بگذارد و شيخ ابن بابويه شكّ ميانه دو و چهار را باطل مى‌داند.

چهارم‌ شكّ كردن ميانه دو و سه و چهار بعد از اكمال سجدتين پس بنا بر چهار نهد و دو ركعت احتياط ايستاده بگذارد و دو ركعت نشسته و مخيّر است در تقديم هر كدام كه خواهد و بعضى از مجتهدين‌[٤] برآنند كه دو ركعت نشسته را مقدّم بايد داشت.

پنجم‌ شكّ كردن ميانه دو و پنج بعد از اكمال سجدتين.

ششم‌ شك كردن ميانه سه و پنج بعد از ركوع امّا اگر قبل از ركوع اين شكّ واقع شود آن ركعت را منهدم سازد يا شك او ميانه دو و چهار افتد و حكم او مذكور شد امّا بر او دو سجده سهو واجبست به واسطه‌

[١] بعد از درست نشستن و پيش از دخول در شهادتين سجده را به جاى آورد و نماز را اعاده نمايد صدر دام ظلّه العالى

[٢] واجب ديگر لازم نيست مستحب نيز چنين است بلى دخول در مقدّمات مثل خم شدن و امثال آن محلّ اشكال است پس ترك احتياط ننمايند صدر دام ظلّه العالى

[٣] ولى ترك احتياط به اتمام نماز و اعاده آن ننمايد صدر دام ظلّه

[٤] عمل به فرمايش بعض از مجتهدين چون موافق با خيرى است كه در اين مقام وارد شده است البته ترك ننمايند و دو ركعت نشسته ديگر بعد از دو ركعت ايستاده نيز به جاى آورند إن شاء اللَّه تعالى صدر دام ظلّه