گناه كوچكى با تكرار آن كوچك نبوده و هيچ گناه بزرگى با استغفار بزرگ نمى‌باشد. بدانيد كه بدون شك خداوند از همه اعمال شما مى‌پرسد؛ حتى اين كه اگر شما با انگشت به لباس برادر خود دست زده باشيد. و بدانيد خداوند شما را با همان عقايدى كه با آن از اين دنيا رفته‌ايد، از قبر برمى‌انگيزاند.

خداوند عزّ و جلّ بهشت و جهنم را آفريده است. كسى كه بهشت را ترك و جهنم را برگزيند، به آرزويش نمى‌رسد و كسى كه بهشت را انتخاب كند، رستگار مى‌شود. زيرا خداوند عزّ و جلّ مى‌فرمايند: «كسى كه از جهنم دور شده و به بهشت برود، قطعا رستگار شده است»[١]. و بدانيد خداوند به من دستور داده است كه با مردم نبرد نمايم تا بگويند «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‌». و هنگامى كه اين سخن را گفتند، جان و مالشان از جانب من حفظ مى‌شود، مگر بحق؛ و حساب آنها با خداوند عزّ و جلّ است.

و بدانيد خدايى كه نامش بزرگ باد، تمام چيزهايى را كه دوست داشته است، براى بندگانش بيان نموده و تمام چيزهايى را كه از آنها متنفر بوده است، براى مردم اعلام نموده و مردم را از آنها نهى نموده است؛ تا كسانى كه هلاك مى‌شوند؛ با شناخت هلاك شوند و كسانى كه زنده مى‌شوند، نيز از روى شناخت باشد.

و بدانيد كه خداوند ظلم ننموده و از هيچ ظلمى هم نمى‌گذرد. و در كمينگاه است تا كسانى را كه بدى مى‌كنند، بخاطر اعمالشان مجازات نموده و نيكوكاران را با نيكى پاداش دهد. كسى كه خوبى كند، بنفع خودش است و كسى كه بدى كند به زيان خود اوست و خداوند هيچ ظلمى نسبت به بندگانش روا نمى‌دارد.

اى مردم! سنّ من بالا رفته، استخوانم نازك شده، بدنم از بين رفته و خبر وفاتم را شنيده‌ام. اجلم نزديك شده و شوق من به ملاقات پروردگارم افزون شده است. گمان مى‌كنم اين آخرين ديدار عمومى من و شما باشد. تا زنده‌ام مرا مى‌بينيد و هنگامى كه از اين دنيا رفتم، خداوند ياور هر مرد و زن مؤمنى است. و السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته.

در اين هنگام عده‌اى از انصار پيشدستى كرده و قبل از اين كه پيامبر اكرم ٦ (از منبر) پايين بيايد، همگى عرضه داشتند: اى رسول خدا! خداوند ما را فداى تو گرداند. پدر و مادرمان فداى تو باد اى رسول خدا! چه كسى اين مصيبتها را مى‌تواند تحمل كند؟ زندگى ما پس از اين چگونه خواهد بود؟ رسول خدا ٦ و سلّم فرمودند: پدر و مادرم فداى شما. از خداوند عزّ و جلّ براى امّتم تخفيف خواستم خداى متعال به من فرمودند: در توبه تا زمانى‌

[١] فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ. سوره آل عمران( ٣): آيه ١٨٥.