توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ١٣٦ - هوش حيوانات

بز وحشى و غير اينها از وحشيان و اصناف درندگان از شير و پلنگ و گرگ و كفتار و غير اينها. و انواع حشرات زير زمين و روى زمين و فوج‌هاى پرندگان از كلاغ و كلنگ و كبوتر و اسفر و اردك و غاز و مرغان شكارى از جميع اينها مرده و جيفه نمى‌يابى مگر نادرى كه صيادى شكار كند يا درنده آن را هلاك كند.

هر يك از اين حيوانات چون آثار مرگ در خود احساس كردند، در مواضع پنهان مخفى مى‌شوند و در آنجا مى‌ميرند، اگر چنين نبود بايد صحراها مملو از جيفه اينها تا آن كه هوا را متعفّن گرداند و طاعون‌ها و بيمارى‌ها به سبب آن در ميان مردم به هم رسد.

پس نظر كن كه دفن كردن مردگان كه بنى آدم در اول عالم در قصّه كشتن قابيل، هابيل را و پيدا شدن دو مرغ كه يكى ديگرى را كشت و در خاك پنهان كرد آموختند حق تعالى چگونه آن را طبيعى حيوانات گردانيده تا مردم از مفسده جيفه ايشان نجات يابند.

[هوش حيوانات‌]

تفكّر كن اى مفضّل در زيركى كه حق تعالى در بهايم قرار داده براى مصلحت اينها بر آن مجعول گردانيده است آنها را به لطف شامل خود بدون عقلى و تفكرى تا آن كه هيچ مخلوق از خوان نعمت او بى‌بهره نباشد و هر آفريده به قدر قابليت خود از خلقت خانه احسان او نصيبى وافر يابد چنانچه گوزن مار مى‌خورد و بسيار تشنه مى‌شود و