توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ١٠٥ - تعليم علوم

جواب مى‌گوئيم كه: هر چند آدمى را في الجمله در گفتن و نوشتن فعلى چاره و تدبيرى هست. اما آنچه به آن به عمل مى‌آيد اين چاره‌ها و تدبيرها از صنعت كامله حق تعالى است و عطيّه‌اى است از خزاين رحمت او، زيرا كه اگر خدا به آدمى زبان گويا، و ذهن ادراك‌كننده امور نداده بود مانند ساير حيوانات قدرت بر سخن نداشت، و اگر كف و انگشتان كه آلت كتابت است به او نمى‌داد چگونه كتابت مى‌كرد چنانچه ساير حيوانات قدرت بر نطق و كتابت ندارند، پس اصل اينها همه از فطرت حكيم قدير است و تفضّلى است كه بر خلق خود كرده است، پس هر كه اين نعمتها را شكر كند، ثواب مى‌يابد و هر كه كفران كند خدا بى‌نياز است از شكر عالميان و طاعت ايشان.[١][٢]

[تعليم علوم‌]

تفكّر كن اى مفضّل در آنچه قادر عليم راه علم آن را به مردم داده و

[١] نك: سوره نمل، آيه ٤٠.

[٢] علامه عالى مقام مجلسى( ره) در بحار الانوار در ذيل اين فراز از كلام امام( ع) مى‌نويسد: سخن امام صادق( ع) در اينجا، مشعر بر آن است كه بشر، واضح لغتها و زبانها مى‌باشد.

استاد علامه طباطبائى- رضوان الله عليه- در تعليقه خويش اضافه كرده‌اند: و مهمتر آن كه اين كلام امام( ع) دلالت بر آن دارد كه وضع‌ها تعينى است نه تعيينى.

و هم چنين آن بخش از حديث، مشعر بر آن است كه اين لغت‌ها و امثال آن، امورى اعتبارى و قراردادى هستند كه بشر در زندگى خود به آنها نيازمند است.

بحار الانوار، ج ٣، ص ٨٢.