بخارى را بپذيريم، آنچه از سنّت پيامبر (ص) ثابت شده همان است كه قسطلانى ذكر كرده و بقيّه بدعت است؛ يعنى در صورت دوّم، عمل مشروع است، امّا اين كيفيتّى كه الآن به آن عمل مى شود، نا مشروع است.

با اين توضيحات، جز اين كه خليفه دوّم، مردم پراكنده را بر يك امام متّحد كرد، دليلى براى اثبات مشروعيّت آن باقى نمى ماند كه اكنون آن را مورد بحث قرار مى دهيم.

جمع شدن مردم بر يك امام در عصر عمر

بخارى روايت مى كند:

«چون پيامبر (ص) از دنيا رفت، كار مردم بر همين منوال (عدم برگزارى نماز تراويح به جماعت) بود. در زمان خلافت ابو بكر و سال اوّل خلافت عمر هم اين چنين بود»[١].

از عبدالرحمن بن عبد القارى هم نقل مى كند كه گفت:

«شبى در ماه رمضان، با عمر به مسجد رفتيم. مردم را در حالتهاى مختلف نماز پراكنده يافتيم، كسى به تنهايى نماز مى خواند و كسى چند تن را امامت مى كرد.

عمر گفت: مى بينم كه اگر اين مردم را به نماز خواندن پشت يك امام، متّحد كنم، كار خوبى است، پس از اين تصميم، آنان را بر امامت‌

[١] - صحيح، باب فضل من قام رمضان، ح ٢٠١٠.