بنابر آنچه بخارى در كتاب الصوم صحيح خود نقل كرده است، پيامبر، چهار شب نماز تراويح را به جماعت خوانده اند، ولى بنا به روايتى كه در باب التحريض على قيام الليل آورده، دو شب نماز تراويح را به جماعت خوانده اند، مسلم نيز در اين نقل دوّم، با بخارى موافق است وچنان كه در ابتدا گذشت، از آنچه غير بخارى و مسلم نقل كرده اند نيز چند عدد مختلف به دست مى آيد؛ مانند: سه، پنج، هفت وبيست شب كه حاكى از اهمّيّت ندادن ناقلين به تطابق نقل با عمل واقعى پيامبر اكرم (ص) است! پس از كجا مى توان مطمئن بود كه ساير مندرجات حديث، صحيح بوده و پيامبر اكرم تراويح را تأييد كرده باشد؟

مشكل چهارم: بعضى از موافقان، استدلال ديگرى دارند؛ طبق اين روايات، پيامبر اكرم (ص) عملًا تراويح را انجام داده اند.

در پاسخ مى گوييم: آنچه در اين نقل به پيامبر اكرم (ص) نسبت داده شده است، خواندن اين نماز در دوّ يا حدّ اكثر چهار شب و حد اكثر

[١] - الفقه على المذاهب الخمسه: ٢٨٥.