فوايد دين در زندگانى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٥ - اشكال و جواب

پس نتيجه مى‌گيريم شخص خداشناس بلند نظر، عالى همت، وسيع الفكر با گذشت است، بى‌دين پست همت، كوتاه نظر، محدود الفكر است و از اين موضوع است كه اخلاق اولى تصفيه، نفسش تهذيب يافته و سپس اعمال و افعالى كه از او صادر مى‌شود تماماً مطابق مقررات اخلاقى و نظام عمومى اجتماعى و نواميس روحانى خواد بود ولى دومى چون حيوان، اخلاق زشتى پيدا نموده و حركات او نيز از همان سنخ خواهد بود.

اشكال و جواب‌

ممكن است خواننده گرامى بر نگارنده ايراد نمايد كه عينيت خارجى برعكس اين گفتار است چه به چشم سرديده مى‌شود كه يك عده از بى‌دين‌ها بلند همت و عالى نظر بوده و جمعى از دين‌داران، پست همت و بد طينت بوده و داراى افعال زشتى هستند.

اين ايراد اگر چه حق است بلكه حسى و غير قابل انكار است، ولى بايد متوجه بود كه غرض ما از ديندار كسى كه دين را فقط به عنوان ميراث از پدر گرفته يا متدين جغرافيايى است (كه در محيط مسلمانان باسم مسلمان زندگى مى‌كند) و كسى كه از اسلام بجز كلمه شهادتين خواندن، و قسم خوردن به اسم خدا و نماز غلط به جا آوردن چيزى درك نكرده، نيست بلكه مراد آن متدين و مسلمانى است‌