علوم و فنون يونان و روم فقط به وسيله اعراب در اروپا انتشار يافته، تا مدت پنجصد سال مدارس اروپا روى كتب و مصنفات آن‌ها داير بوده و همان‌ها بودند كه اروپا را علما و عملًا و نيز در اخلاق تربيت كرده داخل در طريق تمدن نمودند.

ما وقتى كه به تحقيقات علمى و اكتشافات فنى آنان نظر مى‌افكنيم مى‌بينيم هيچ ملتى نيست كه در اين مدت قليل زياده از آن‌ها ترقى كرده باشد، از دقت در صنايع و حرف (حرفه‌ها) آن‌ها ثابت مى‌شود كه در آن صنايع بدايعى موجود است كه طرف نسبت با صنايع ديگران نيست.

تأثيرى كه اين تمدن نسبت به تمدن اروپا بخشيده است، قابل بسى توجه مى‌باشد، ليكن اثر آن در مشرق بيشتر و به درجه‌اى است كه در هيچ عصرى براى هيچ قومى ميسر نشده چنين آثار عظيم الشانى از خود به يادگار بگذارد ...

ممالكى را كه اعراب فتح نموده بودند، اقوام مختلفى فاتحى، آن ممالك را از دست آن‌ها خارج ساخته، اما تمدنى كه آن‌ها سنگ بنياد آن را گذاشته بودند هيچ قوم فاتحى نتوانست آن را از ميان برداشته تمدن ديگرى به جاى آن برقرار سازد. بلكه تمام آن اقوام، مذهب، قانون و فنون، صنعت، حرفت، و بسيارى از آن اقوام هم مخصوصاً زبان آن‌ها را اختيار نمودند، و شريعت محمدى كه در اين ممالك انتشار يافته بوده غير قابل تغيير گرديد و چنين مى‌نمايد كه براى‌