فوايد دين در زندگانى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٨ - وطن دوستان توجه كنند

شنيده بوديم كه مخترع نقشه شطرنج، خمس (پنج يكه) مثقال گندم را از خانه اول تا خانه چهلمين بر حسب قانون تضعيف محمول سه هزار اطاق راه آهن يا سيصد و شصت هزار شتر مى‌نمايد يا يك من تبريز را به همين ميزان تا خانه چهلمين به (٧٢٧٠٥٩٩٦٨) خروار كه مزروع تمام كره زمين و محمول تمام كشتى‌هاى دنيا و كليه قطارها خواهد بود مى‌كشاند.

اما نديده بوديم كه در پيشرفت نفوذ و اتحاد كلمه ترقى هيئت جامعه يك ملتى شديدتر و سخت‌تر از اين تصاعد در خارج صورت پذيرد.

مجال آن تصاعد (در موضوع شطرنج) و ترقى چون ذهنى و اعتبارى است چندان مشكل نيست زيرا در ذهن اجتماع ضدين و نقيضين هم تصور مى‌شود ولى در دار تحقق و خارج اين سنخ ترقى و تصاعد محيرالاوهام است انجمن حزب الوطنى مصر اول يك تن سيد درويش بيش نبوده بعد شيخ محمد عبده را جذب نمود: رفته رفته به چهل نفر رسيد و كنون عمليات آن‌ها در مدت ٩ ماه به (٢٠١٨١) نفر با سرمايه يك كمپانى معتبرى از تجارت خانه‌هاى اروپا تصاعد نموده، بديهى است كه اگر هر ما يك نفر زايش مثل خود نمايد به بيست سال نخواهد كشيد كه صفحه پشت و روى كره كمترين ميدان جولان آن‌ها خواهد بود!