دفاع مشروع ما - انجمن فرهنگ اسلامى - الصفحة ١٢٠ - فصل هفتم توحيد در عبادت(٢)
و اما قسم سوم دليلى بر منع آن وجود ندارد. خداوند در قرآن به حضرت پيامبر اسلام (ص) مى فرمايد: «وَاخفَض جناحَكَ لِمَنِ اتّبَعَكَ مِنَ المُؤمِنين»؛ خفض جناح شايد كنايه از تواضع باشد كه پيامير بايد در مقابل پيروان مؤمن خود بنمايد. آداب اجتماعى و رسوم اخلاقى [در قرآن] نهى نشده است، بالعكس اخلاق حسنه و حُسن روابط سفارش شده است: أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ.
٢- دواعى و انگيزه هاى خضوع در نظر عقلا:
اول- دفع ضرر حاضر يا مترقب.
دوم- جلب منفعت
سوم- به دست آوردن رضاى طرف[١]
چهارم- محبت.
پنجم- عظمت طرف.
ششم- شكر نعمت
اگر با نظر دقيق بنگريم خداوند متعال (جل جلاله) يگانه موجودى است كه مستحق خضوع و عبادت به همه اين انگيزه ها و دواعى است؟ زيرا او قادر مطلق و مالك همه كائنات است، نفع و ضرر به ارداه اوست، رضاى او باعث سعادت دنيا و آخرت مى شود و جز خداوند كى سزاوار محبت و دوستى است و آيا كى جز او عظمت واقعى و لا يتناهى دارد و آيا همه نعمتهاى ما از خدا نيست؟ بنابراين عقل حكم مى كند كه خضوع كامل فقط در مقابل خداوند تبارك و تعالى باشد. ولى شيخ
[١] . شايد ا ين انگيزه در طول سائر انگيزه ها باشد نه در عرض آنها.