با انديشوران مسلمان رهيافتى نو در فقه مقارن - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٧٣

هركه به عمد مؤمنى را بكشد ، جزاى او دوزخ است ، براى هميشه در آنجا خواهد ماند .

ما در برابر آنچه رخ داده چاره اى نداريم جز اينكه بگوييم : همه صحابه از جاده صواب منحرف شدند و به احكام اسلامى بى اعتنايى كردند ، يا به انحرافِ عثمان (و خروج وى از بينش جماعتِ مسلمانان) معتقد شويم ، نظرِ سومى در اين ميان وجود ندارد .

اگر قائل به عدالت صحابه شويم و عدم اجتماع آنها بر خطا ، لازم است انحراف عثمان را از راه راست بپذيريم ; به ويژه آنكه در ميان صحابه كسانى اند كه اهل سنّت آنان را «عشره مُبَشَّرة» مى دانند ; مانند سعد بن اَبى وقّاص ، طلحه ، زبير و 

و اگر به برائت و پاكى خليفه قائل شويم ، لازمه آن فسق همه صحابه است .

به هر حال ، در پرتو بحث هاى تاريخى توانستيم رمز اين سخن امام صادق (عليه السلام) درباره وضو بگشاييم كه فرمود : والثالثةُ بدعةٌ[٩٤] ; (سومى بدعت است) مقصود امام (عليه السلام) عثمان است ; زيرا عثمان در وضوى خود بر شستنِ مرتبه سوم تأكيد داشت و آن را سنّت رسولِ خدا مى شمرد .

از پيامبر (صلى الله عليه وآله) ثابت است كه آن حضرت صورت و دست ها را يك

[٩٤] . تهذيب الأحكام ١ : ٨١ ، حديث ٢١٢ ; الاستبصار ١ : ٧١ ، حديث ٢١٧ -