علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩ - سبکشناسی دعای مکارم الاخلاق
در این عبارت، در واژههای «الْیَسَارِ، الْإِقْتَارِ، أَسْتَرْزِقَ، رِزْقِ، شِرَارَ» حرف «ر» تکرار شده است. از ویژگیهای این حرف، تکرارپذیری و واضح بودن آن است؛ ضمن این که این تکرار پذیری باعث کندی تلفظ واژه نیز میشود و مفاهیمی چون قبض و کندی، مناسب این حرف است.[١] این آوا با مفاهیم آورده شده، هماهنگی لازم را پیدا میکند.
در میان فصلهای دعایی مکارم الاخلاق، فقط یک فصل آن با نون تأکید ثقیله تأکید شده است و آن، هنگامی است که حضرت سجاد٧ دست به دعا برداشته و با اشاره به ظلمهایی که خلفای اموی در حق ایشان و پدرانش روا داشتهاند، این چنین دعا میکند:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لَا أُظْلَمَنَّ وَ أَنْتَ مُطِیقٌ لِلدَّفْعِ عَنِّی، وَ لَا أَظْلِمَنَّ وَ أَنْتَ الْقَادِرُ عَلَی الْقَبْضِ مِنِّی، وَ لَا أَضِلَّنَّ وَ قَدْ أَمْكَنَتْكَ هِدَایَتِی، وَ لَا أَفْتَقِرَنَّ وَ مِنْ عِنْدِكَ وُسْعِی، وَ لَا أَطْغَیَنَّ وَ مِنْ عِنْدِكَ وُجْدِی.[٢]
این قسمت، با در برداشتن پنج نون تأکید ثقلیه و حروف درشت و مفخمی مانند
«ضاد، طا، ظا و قاف»، محکم و با قوت و شدت ادا شده و تأکید بیشتری در آن
دیده میشود؛ زیرا نون تأکید ثقیله، به نوبه خود، نسبت به خفیفه از تأکید بیشتری برخوردار است و بر فخامت و اهمیت معنا میافزاید.[٣] ویژگیهای یاد شده، در کنار تشدید، با
معنای مقاومت در برابر ظلم و محکم بودن و شکست ناپذیری هماهنگی بیشتری پیدا کرده و مفهوم مورد نظر را بهتر میرساند.
از جایگاههایی که آوا رنگ و بویی از معنا به همراه دارد، آن هنگامی است که
امام میفرماید:
اللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ مَتّعْنِی بِالِاقْتِصَادِ، وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَهْلِ السّدَادِ، وَ مِنْ أَدِلّةِ الرّشَادِ، وَ مِنْ صَالِحِ الْعِبَادِ، وَ ارْزُقْنِی فَوْزَ الْمَعَادِ، وَ سلَامَةَ الْمِرْصَادِ.[٤]
واج «د» از آواهای انفجاری و مجهور است و هنگامی که با ساکن همراه گردد، وضوحش دوچندان میشود؛ زیرا با شدت و قوت بیشتری ادا میشود. این ویژگی با امور سخت و مهم و روز قیامت ارتباط پیدا میکند.
[١]. الاسلوبیة، ص٢٦٢.
[٢]. بار خدایا بر محمد و آل او درود فرست و ستم دیده نشوم که تو بر جلوگیری از ستم به من توانایی، و نه من ستم نمایم که تو میتوانی مرا باز داری و گمراه نشوم که راهنمایی تو به من آسان است و بی چیز و نیازمند نگردم که گشایش زندگی من از تو است و سرکشی ننمایم که توانگری من از تو است (ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه، ص١٣٦).
[٣]. معانی نحو، ص٢٣٤.
[٤]. ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه، ص١٣٧.