علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦ - سبکشناسی دعای مکارم الاخلاق

تحت تأثیر قرار دادن مخاطب است _ بسیار مؤثر است. این موسیقی ظاهری _ که شامل الفاظ هم قافیه و مسجع و قطعات هم وزن و بحرهای یک‌سان می‌شود _ تأثیر بسیار زیادی بر مخاطب دارد.[١]

هنگامی که واژه‌ها با ترتیب خاصی در کنار یک‌دیگر قرار بگیرند، ضمن آهنگین کردن و زیبایی بخشیدن به جملات، ممکن است بعضی از بحرهای شعر را نیز تداعی کنند؛ به عنوان مثال، عبارت دعایی _ ندایی «یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ»[٢] _ که در انتهای یکی از بندهای این دعا ذکر شده است _ با دو تفعیلۀ «مستفعلن فاعلن»، یادآور بحر بسیط[٣] است. هم‌چنین، با دقت در بند بیست و دوم از دعای مکارم الاخلاق و تقطیع عبارت‌های آن، می‌توان به بحر مضارع[٤] دست یافت. عبارت، این ‌چنین است:

وَ تَوِّجْنی بِالْكِفَایَةِ، وَ سُمْنِی حُسْنَ الْوِلَایَةِ، وَ هَبْ لِی صِدْقَ الْهِدَایَةِ.[٥]

و/توّ/ وج/ نی/ بِلـ/ کِ/ فا/یة

و/ سم/ نی/ حسـ/نلـ/و / لا/یة

و/هب/ لی/صد/ قلـ/هِ/ دا/یة

م/فا/عی/لن/فا/عِ/لا/تن

این قطعه دارای عناصر موسیقایی متعددی است؛ به طوری که قافیه‌های آن،
یک قصیده عمودی را تداعی می‌کند و واژه‌های آن متوازن است و هر فقره با حرف «ها»
پایان می‌پذیرد.

٢. موسیقی درونی

الف. تکرار

تکرار در ایجاد موسیقی درونی متن تأثیر بسزایی دارد. این تکرار _ که شامل تکرار جملات، واژه‌ها و یا حروف می‌شود _ به ایجاد متنی آهنگین کمک می‌کند. آشکارترین جمله‌ای که در این دعا تکرار شده، درود بر پیامبر و خاندان گرامی ایشان است که در بیست جای دعا دیده


[١]. تحلیل آوایی در صحیفة سجادیه، ص٨٧.

[٢]. صحیفه سجادیه، ص١٣٦.

[٣]. مستفعلن فاعلن مستفعلن فاعلن/ مستفعلن فاعلن مستفعلن فاعلن

[٤]. مفاعلین فاع لاتن/ مفاعیلن فاع لاتن

[٥]. همان، سرم را به تاج بی نیازی بپوشان و مرا به نیکی در کارهایی که به آن قیام می‌نمایم وادار و راهنمایی حقیقی را به من ببخش (ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه، ص١٣٩).