علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤١ - پندارۀ «عشرۀ مبشّره»؛ نشانۀ رابطۀ سیاست و جعل حدیث

 

٥. غیبت صحابه ممتاز در عشره مبشّره

از نظر یازیگی، برخی از صحابه ممتاز رسول خدا٦ در زمره اسامی عشره مبشّره
یاد نشده و شماری از دیگر افراد بشارت داده شده به بهشت، در این حدیث گزارش نشده‌اند. وی از لحن این روایت نوعی حصر در بهشتی شدن این افراد را استنباط کرده و چنین نوشته است:

... مردان و زنان فراوان دیگری هستند که پیشگویی شده‌اند به بهشت راه خواهند یافت.[١] پیامبر٦ آشکارا ورود آنها را به بهشت وعده داده[٢] یا پیشگویی کرده است،[٣] یا این که از آنها به عنوان مردمانی یاد شده ‌است که جهنمی نخواهند شد. در روایات دیگر، دسترسی به بهشت برای تمام جنگجویان بدر و تمام کسانی که در حدیبیه با پیامبر٦ بیعت دادند، به کار برده شده است.[٤] بنا بر این، این پرسش مطرح است که چرا این ده نفر یاد شده در حدیث «عشره» ممتاز شناخته شده‌اند و چه امتیازی بر دیگر واردین بر بهشت دارند؟ توجیه هم‌سانی این «ده صحابه» در ورود به بهشت، چندان قانع کننده نیست؛[٥] چرا‌ که به مخالفت این حدیث با دیگر اخباری که افراد دیگر به بهشت وعده داده شده‌اند، نپرداخته است.[٦]

اشکال یازیگی بر تعارض این روایت با سایر اخبار بشارت یافتگان وارد است، لکن وی از یک نکته مهم در باب تعارض نمایی و شرایط تحقق آن غفلت نموده است. اشکال تعارض روایت عشره مبشره با سایر اخبار بشارت یافتگان به بهشت، زمانی قابل طرح است که این روایت به لحاظ صدوری و سندی از اعتبار لازم و حداقل هم‌سان با سایر اخبار بشارت یافتگان بهشت برخوردار باشد. این، در حالی است که خود یازیگی به جعلی بودن روایت عشره مبشره اعتقاد دارد و از سوی دیگر، دیگر روایات بشارت به بهشت از اعتبار بالایی برخوردار بوده و شبهه جعل در باره آنها مطرح نیست؛ مگر این که تعارض‌نمایی فرضی بوده و


[١]. الجوهرة فی نسب النبی و اصحابه العشرة، ج١، ص٢٠٧ - ٢٠٨.

[٢]. صحیح البخاری، ج١٥، ص٥٢ - ٥٣؛ الجوهرة فی نسب النبی و اصحابه العشرة، ج٢، ص١٩٧ - ١٩٨. ر.ک: سنن ابن ماجه، ج١، ص٤٤؛ سنن الترمذی، ج٥، ص٣٢١.

[٣]. سنن الترمذی، ج٥، ص٢٨٢ - ٢٨٣؛ وقعة الجمل، ص٤٤.

[٤]. سنن ابی داود، ج٤، ص٢١٣.

[٥]. الکواکب الدراری فی شرح صحیح البخاری، ج١٥، ص٥٣.

[٦]. Yazigi Maya, Hadiht al - ashara or The Political Uses of a Tradition, P ١٦٣ - ١٦٤